| #### CAPUT IV. Quae sint circumstantiae controversiam facientes. |

| #### #### Nunc quoniam quidem de differentia generalium, et specialium quaestionum satis dictum est, separataque thesi ab hypothesi, ut perinde distaret re ac nomine; consequens esse videtur dicere, quid sit quod hypothesin, id est controversiam efficiat. Est igitur circumstantia rerum quam PERISTASIN Hermagoras vocat, sine qua ulla omnino controversia non potest esse. Quid sit autem PERISTASIS, facilius partitione quam definitione ejus deprehendi potest. Sunt igitur partes circumstantiae, id est PERISTASEOS, septem, quas Hermagoras MORIA PERISTASEOS vocat, Theodorus STOIKEIA PRAGMATON, id est elementa: quod ex eorum conjunctione quaestiones fiant, perinde atque ex conjunctione litterarum, nomina et verba fieri videmus. Sed sive STOIKEIA sive MORIA rectius dicantur, nos omissa controversia nominis, quae sint ipsa dicamus. Sunt igitur haec, quis, quid, quando, ubi, cur, quemadmodum, quibus adminiculis: quas Graeci PERISTASEOS AFORMAS vocant. Horum autem omnium, aut rationalis plurimorum congregatio conflat quaestionem, aut legalis. Sed nimirum singulorum proprietas exprimenda est. Quis, significantiam habet personae, quae spectatur duobus modis, ex nomine et qualitate. Ex nomine, hoc modo: Quis? Camillus, C. Marius, L. Sulla. Ex qualitate: Quis? dives, pauper, imperator. Est autem definita in nominibus, infinita in qualitatibus personarum perspectio, quando in appellationem nihil praeter nomen cadit; in qualitatem et fortuna, et aetas, et conditio, et disciplina, et caetera quae sunt infinita numero. Quid, significantiam habet rei, quae facta ab aliquo, vel dicta, vel cogitata, fieri, dici, cogitari, futurum esse, dictum, cogitatum iri videatur, bona vel mala, honesta vel inhonesta, justa vel injusta, utilis vel contra, necessaria vel parva, magna vel parum usitata vel nova. Quando, temporis significationem habet; velut interdiu ac noctu, sacro an in irreligioso die: etiam ex accidentibus, quae interdum dant tempori suam qualitatem, velut in belli an pacis tempore, in seditione an in concordia, in libertate an in dominatione; et si qua in eumdem modum cadere possunt. Ubi, loci significationem habet; veluti in civitate an extra, in sacro loco an in profano, in mari an in terra. Cur, significat causam faciendi, vel dicendi, vel cogitandi, res (ut mea fert opinio) ad constituendam quaestionem in primis necessaria. Quemadmodum significationem habet ex facti, vel quod fiat, futurumve sit demonstratione; veluti clam, palam, per vim, per dolum; et si qua sunt similia, in eumdem modum cadunt. AFORMAI, quas nos adminiscula dicimus, demonstrationem habent earum rerum per quas factum esse aliquid dicatur; ut est laqueus, gladius, venenum, litterae, internuntius, mandata, servus, conscius, sicarius. Horum articulorum, ut supra dixi, aut omnium aut plurimorum rationales incursus facient civilem quaestionem. ####  |