| #### CAPUT LXX. De duobus quibus imperaverit pater ut irent in vineam, et de vinea quae locata est aliis agricolis, quomodo non adversetur Matthaeus illis duobus; cum quibus eumdem ordinem tenet, et maxime in hac parabola quam omnes tres dicunt de vinea locata, propter responsionem eorum quibus dicebatur, ubi aliquantum videtur variare. |

| #### #### 133. Sequitur Matthaeus: Quid autem vobis videtur? Homo habebat duos filios, et accedens ad primum dixit, Fili, vade, hodie operare in vinea mea: ille autem respondens, ait, Nolo; postea autem poenitentia motus, abiit, Accedens autem ad alterum dixit similiter: at ille respondens, ait. Eo, Domine; et non iit, etc., usque ad illud ubi ait, Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum (Matth. XXI, 28-44). Marcus et Lucas non commemorant de duobus istis filiis, quibus imperatum est ut irent atque operarentur in vinea: sed quod post hoc narrat Matthaeus de vinea quae locata est agricolis, qui persecuti sunt servos missos ad se, et postea dilectum filium occiderunt, et ejecerunt extra vineam, etiam illi ambo non tacent, eodem ordine custodito (Marc. XII, 1-11, et Luc. XX, 9-18), id est, posteaquam de baptismo Joannis interrogati Judaei se nescire dixerunt, et respondit eis, Nec ego dico vobis in qua potestate haec facio. #### 134. Nullius ergo hic repugnantiae quaestio nascitur, nisi quod Matthaeus, cum dixisset quod Dominus interrogaverit Judaeos, Cum venerit dominus vineae, quid faciet agricolis illis? illos respondisse subjungit atque dixisse, Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis qui reddant ei fructum temporibus suis. Quod Marcus non ab ipsis responsum esse commemorat, sed Dominum hoc consequenter locutum post interrogationem suam, ipsum sibi quodammodo respondisse: ita enim dicit, Quid ergo faciet dominus vineae? Veniet, et perdet colonos, et dabit vineam aliis. Sed facile potest intelligi vel illorum vocem ita subjunctam, ut non interponeretur, Illi dixerunt, aut, Illi responderunt, sed tamen intelligeretur; aut ideo responsionem istam Domino potius attributam, quia cum verum dixerunt, etiam de illis hoc ipse respondit qui veritas est. #### 135. Sed illud magis movet, quod Lucas non solum eos hoc respondisse non dicit, haec etiam verba ipse quoque sicut Marcus Domino attribuens, verum etiam contrariam retulisse responsionem, dicentes, Absit. Ita enim narrat: Quid ergo faciet illis dominus vineae? Veniet, et perdet colonos istos, et dabit vineam aliis. Quo audito dixerunt illi: Absit. Ille autem aspiciens eos ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quomodo ergo secundum Matthaeum illi, quibus haec loquebatur, dixerunt, Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis; cum secundum Lucam talibus verbis contradixerint dicentes, Absit? Et revera quod secutus Dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus, et facto in caput anguli, ita illatum est, ut hoc testimonio convincerentur illi parabolae contradicentes. Nam et ipse Matthaeus hoc sic commemorat dictum, tanquam contradicentibus, cum ait, Nunquam legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quid est enim, Nunquam legistis, nisi quia hoc responderant, quod esset contrarium? Hoc et Marcus significat, qui haec ipsa verba ita refert, Nec Scripturam hanc legistis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quae sententia secundum Lucam magis apparet loco suo dicta, post illorum contradictionem qua dixerunt, Absit. Tantumdem enim valet, sicut hoc etiam ipse ponit, Quid est ergo hoc quod scriptum est, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Hanc enim sententiae voluntatem intimat, sive Nunquam legistis, sive Nec hoc legistis, sive Quid est ergo hoc quod scriptum est. #### 136. Restat ergo ut intelligamus in plebe quae audiebat, quosdam respondisse quod Matthaeus commemorat dicens, Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis; quosdam vero illud quod Lucas non tacuit, hoc est, Absit. Iis ergo qui illud Domino responderant, illi alii responderunt, Absit: sed illorum responsio quibus isti retulerunt, Absit, propterea Domino tributa est et a Marco et a Luca, quia, sicut dixi, per eos veritas ipsa locuta est, sive per nescientes si mali erant, sicut per Caipham, qui nesciens quid dixerit, cum esset pontifex, prophetavit (Joan. XI, 49-51); sive per scientes ac jam intelligentes atque credentes. Ibi enim erat etiam illa multitudo, per quam jam erat impleta illa prophetia, cum venienti magna celebritate occurrentes acclamarent, Benedictus qui venit in nomine Domini (Psal. CXVII, 26; Matth. XXI, 9). #### 137. Nec moveat quod idem Matthaeus principes sacerdotum et seniores populi dixit accessisse ad Dominum, et quaesivisse in qua potestate haec faceret, et quis ei dederit hanc potestatem, quando eos de baptismo Joannis vicissim interrogavit unde esset, de coelo an ex hominibus; quibus respondentibus quod nescirent, ait, Nec ego vobis dico in qua potestate haec facio. Inde enim secutus est contextim loquendo, et ait: Quid autem vobis videtur? Homo habebat duos filios, etc., sine ulla cujusquam rei vel personae interpositione, secundum Matthaeum sermo contexitur, usque ad hoc quod de locata agricolis vinea commemoratur. Potest enim putari omnia eum principibus sacerdotum et senioribus populi locutum fuisse, a quibus fuerat de sua potestate interrogatus. Qui utique si tentantes et inimici quaesierant, non in eis possunt intelligi qui crediderant, atque illud clarum ex propheta testimonium Domino perhibuerant; qui etiam modo respondere potuissent, non nescientes, sed credentes, Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis. Hoc omnino movere non debet, ut ideo putemus non fuisse credentes in illa multitudine, quae tunc Domini parabolas audiebat. Tacuit namque idem Matthaeus brevitatis causa, quod Lucas non tacet, parabolam istam scilicet non ad eos solos dictam, qui de potestate interrogaverant, sed ad plebem. Sic enim ait, Coepit autem dicere ad plebem parabolam hanc: Homo plantavit vineam, etc. In hac ergo plebe intelligendum est etiam illos esse potuisse, qui sic eum audirent, quomodo qui dixerant, Benedictus qui venit in nomine Domini; et ipsos vel ex ipsis fuisse qui responderunt, Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis. Quorum responsionem non solum propterea Domino tribuerunt Marcus et Lucas, quod hoc ipse dixisset, quia veritas est , quae etiam per malos atque nescientes saepe loquitur, occulto quodam instinctu mentem hominis movens, non sanctitatis illius merito, sed jure propriae potestatis: verum etiam quia tales esse potuerunt, ut non frustra in ipso corpore Domini jam sicut membra deputarentur, ut merito eorum vox illi tribueretur, cujus membra erant, quia jam baptizaverat plures quam Joannes (Joan. IV, 1), et habebat turbas discipulorum, sicut ipsi Evangelistae saepe testantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus post resurrectionem praesentatum esse commemorat (I Cor. XV, 6): praesertim quia et secundum eumdem Matthaeum non ita dictum est, Aiunt illi, Malos male perdet, ut in eo quod positum est, illi, pluralis numerus accipiendus sit, tanquam eorum fuerit ista responsio, qui eum de sua potestate dolose interrogaverant; sed, Aiunt illi, dictum est, id est, illi ipsi Domino, singulari pronomine, non plurali, quod in codicibus graecis sine ullo scrupulo ambiguitatis apparet . #### 138. Est quidam sermo Domini apud evangelistam Joannem, ubi hoc quod dico, facilius possit intelligi. Dicebat ergo, inquit, Jesus ad eos qui crediderunt ei, Judaeos: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Et responderunt ei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam: quomodo tu dicis, Liberi eritis? Respondit eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati: servus autem non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum: si ergo vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Scio quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me inter ficere, quia sermo meus non capit in vobis (Joan. VIII, 31-37). Non utique illis diceret, quaeritis me interficere, qui in eum jam crediderant, quibus dixerat, Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis: sed quia hoc ad eos dixerat, qui jam in eum crediderant, ea vero multitudo praesens erat quae plures habebat inimicos, etiam non exprimente Evangelista qui essent qui responderunt, ex hoc ipso quod responderunt, et quod deinde ab illo audire meruerunt, satis apparet quae verba quibus sint tribuenda personis. Sicut ergo in hac multitudine secundum Joannem erant qui jam crediderant in Jesum, erant etiam qui eum occidere quaerebant: sic in illa de qua nunc loquimur, erant qui dolose Dominum interrogaverant, in qua potestate illa faceret; erant etiam qui non dolose, sed fideliter acclamaverant, Benedictus qui venit in nomine Domini: ac per hoc erant qui dicerent, Perdet illos, et vineam suam dabit aliis. Quae vox recte etiam ipsius Domini fuisse intelligitur, sive propter veritatem quae ipse est , sive propter membrorum ejus cum suo capite unitatem. Erant etiam qui talia respondentibus dicerent, Absit, quia intelligebant in seipsos esse parabolam dictam. ####  |