| #### QUAESTIO III |

| #### #### Quid opus erat per Moysen postea, et non ante, exordium mundi et ordinem creaturae exponere. #### Prius describi non debuit, quia adhuc ex hac causa error tantus non erat in hominibus. At ubi jam error creverat generi humano, ita ut etiam filii Israel contra hanc expositionem in Aegypto tradi audirent a philosophis Aegyptiorum, a quibus etiam Moyses fuerat instructus omnem peritiam Aegyptiacam, quae Apim quemdam mundum istum asserit per malos angelos condidisse; hunc quoque principem mundi videri, id est, satanam. Quam sententiam Marcion secutus, ruit in mortem. Nam et Manichaei ab eodem satana hominem dicunt factum, non mundum istum, stultiores caeteris. Cum enim mundum constet hominis causa fabricatum, illi a Deo dicunt mundum factum, licet de alieno: hominem vero ab adversario creatum, ut in domo alterius alter posuerit dominum. Oportuit ergo Moysen, ut errorem istum proderet et auferret, manifestare mundi et hominis fabricati Deum esse auctorem. Accepta enim auctoritate per signa et prodigia quae fecit, docuit, sine dubio id verum esse, quod testibus signis tradebat. Quis enim non crederet ei, cujus tanta signa in rebus gestis existerent? Denique hinc est, unde qui contra disciplinam hanc sentiunt, errare noscuntur, quia nudis verbis assertionem suam allegare nituntur. Itaque ut nihil Deo coaeternum esse doceret, ordinem ipsum creatarum rerum exponit, ut dum minora prius facta memorat, postea autem majora, nihil horum infectum habeatur: quia quae tempore minora sunt, virtute majora sunt: ut si illa praescribere de tempore se putent, ipsa infirmitate qua posterioribus subjecta sunt, convincantur: aut si haec de virtute praesumendo primatum sibi vindicent, posteritate ipsa humilientur, ut nihil horum non initio subjectum videatur. Ante quidem coelum factum est et terra; deinde lux, quae in officio diei est: post firmamentum, quod appellatum est coelum, et congregationes aquarum quas appellavit maria, ut appareret terra in qua possit habitari. Terram autem quam post coelum factam dicit, non terram solam vult intelligi, sed materiam significavit, id est, omnia inferna quae in mundi omnem speciem profecerunt. Coelum autem non hoc carnale, sed illud supernum quod spirituale est, in principio factum contendit: ut cum coelum primo dicit factum, deinde terram in coelo omnia invisibilia, et in terra omnia visibilia creata a Deo significaret. Totius enim naturae summa et ima comprehendit, ut quidquid medium est, procul dubio etiam factum credatur. Luminaria vero quae ad gubernandum mundum instituit, quarto die asserit facta, ut quanto majora sunt virtute, tanto inferiora sint tempore. Hominem autem sexto die constituit, ut in domum jam factam habitatorem introduceret. Et valde sublimior est homo, quem utique sexto die factum declaratum est: quem idcirco sublimiorem dixi, quia interior ejus natura invisibilis est, et intellectu capax: sed fortitudine major est sol, et lumine potior luna est, quam terra. Hinc est quod quibusdam displicet dictum, Et vidit lucem quia bona est: ut quia omnia a malo facta dicebantur, et bona credi non poterant, Moyses ut bona quae facta sunt probaret, ipsi Deo placita quae fecit ostendit, ut cui displicerent, reum faceret. Nam quomodo possit nescire lucem qui dixit, Fiat lux, et facta est lux? Aut quis facit quod nescit? Facta autem lux placuit ei qui se fecit. Quis opifex in opere suo non laetetur? Sic dictum est, Vidit Deus lucem quia bona est (Gen. I, 3, 4). Et non desunt qui dicant, quod mala est. Quid, si sine testimonio esset relictum? Igitur descripta mundi fabrica, e primi hominis origine traducem tenuit generis Seth, qui redditus est pro Abel, et per ordinem venit ad Abraham patrem Judaeorum: ut ostenderet Abraham huic Deo credidisse, qui opifex mundi est, et ipsum Legem dedisse, in qua futurus Christus promissus est, qui liberaret genus humanum de dominio diaboli. Ex his rationabilis probatur fides nostra. Testimonium enim huic dat origo descripta, quia ab initio genus est Christianorum. Ex Seth enim filio Adae venitur ad Enoch, ab Enoch ad Noe, ex Noe ad Abraham, ab Abraham descenditur ad David, a David ad Mariam, ex Maria de Spiritu sancto nascitur Christus. Retro ergo omnes quotquot fidem habuerunt unius Dei, quam Salvator praedicavit, jure Christiani dicendi sunt. Ab initio enim Salvator venturus promissus est. Unde Joannes in Apocalypsi ait, Agnus qui occisus est a constitutione mundi (Apoc. XIII, 8). Itaque semper Christiani fuerunt. Ii enim omnes, quos supra dixi, a primo homine creato in mundo, per quos tradux tenditur ad Salvatorem, hujus Dei fidem habuerunt, de quo Christus locutus est dicens: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum et verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3). Potest dici e contrario, Si ante et illi Christiani fuerunt, quae notitia per Christum? Hunc intelligentiae profectum adventus contulit Christi, quia praedicatio unius Dei ostendit mysterium, et quid cuique personae competat, demonstravit, et ad explendam Legis justitiam, addidit quae reservata erant. ####  |