| #### QUAESTIO CXXV |

| #### #### Adversus Eusebium. #### Memini me in quodam libello Eusebii quondam egregii in reliquis viri legisse, quia nec Spiritus sanctus sciat mysterium nativitatis Domini nostri Jesu Christi; et admiror tantae doctrinae virum hanc maculam Spiritui sancto inflixisse. Hoc enim dicens degenerem illum significavit. Neque enim potest dici de Deo esse, si nescit quae Dei sunt: quia inferior natura quid in potiore sit, nescit. Sin vero substantiae est ejusdem et divinitatis, quomodo potest nescire quae sua sunt? Denique Filius Dei, quia, Ego, inquit, et Pater unum sumus (Joan. X, 30), propter unitatem substantiae, non immerito adjecit, dicens, Omnia quae Patris sunt, mea sunt; et quae mea sunt, Patris sunt (Id. XVI, 15). Quamobrem si Spiritus sanctus ejusdem divinitatis est, qua ratione segregatur, ne sit ejusdem scientiae, cum ejusdem non negetur esse substantiae? Quod plus est concessit, quod minus est renuens. Creatura enim discit, et incipit aliquanta scire de auctore suo, et erunt ei quae didicerit cum auctore suo communia: substantia autem vel divinitas non potest Deo esse et creaturae communis. Nam Dei substantia non habet quod discat, quia nihil est quod ignoret: substantia vero hominum non habet in natura ut sciat, sed ut discat. Itaque naturae hominum accidit scientia: non tamen immutatur substantia; quia hominis natura dehabet scientiam: sic enim condita est, ut per exercitium acquirat scientiam. Igitur major est substantia quam scientia; quia non scientia acquirit substantiam, sed substantia scientiam: et substantia est sine scientia, non tamen scientia potest esse sine substantia. In Deo autem sicut est substantia, ita et scientia: substantia enim quae nihil habet quod discat, ipsa substantia est sibi scientia. Quamobrem omnia in Deo substantiva dicuntur. Substantia enim cui nihil deest, omnia substantialiter habet; quia nihil ei accessit post studium. Quomodo ergo dici potest de Spiritu sancto quia nescit nativitatem Filii Dei, si consubstantivus est ei? Numquid potest una eademque substantia, et scire, et nescire? Certe Filius Dei mysterium nativitatis suae non didicit; scit enim substantialiter, non per doctrinam: qua ergo ratione Spiritus sanctus dicitur nescire, cum similiter ipse nihil habeat quod discat, quia omnia novit per substantiam? Sicut enim Dei Filius, ita et Spiritus sanctus Dei substantia est, dicente Domino, Omnia quae Patris sunt mea sunt: per quod significavit substantiam Dei Patris suam esse substantiam. Et Spiritum sanctum a Patre dicit procedere, et de suo accipere: Et ideo, inquit, dixi, demeo accipiet, quia omnia quae Patris sunt, mea sunt. Si a Patre procedit, et de Filio accipit, quomodo Filii nesciat nativitatem; quando substantia ejus substantia Filii est? Omnia enim quae Patris sunt, Filii sunt. Sine dubio ergo Patris substantia et in Spiritu sancto est. Adjecit enim Filius, dicens: Et omnia quae mea sunt, Patris sunt. Quid ergo ambigitur de Spiritu sancto, an ejusdem divinitatis sit, cum sit ejusdem substantiae? Nam sicut de se dixit Dominus quia a Deo processit, ita et de Spiritu sancto testatur. Et ne hoc aliter possit interpretari, A Patre, inquit, procedit (Joan. XV, 26); et, De meo accipiet (Id. XVI, 14): ut a Patre procedere, hoc sit de Christo accipere. Cum enim dicitur de Filio Dei accipere, non ambigitur etiam ipse esse de Deo, ut in sancto Spiritu Patris esse substantia et divinitas non ambigatur. Itaque qui hunc dicit nescire Filii Dei nativitatem, ipsi derogat cujus dicitur accepisse. Nec enim aliud accipit, quam ipse est de quo accipit; quia accepisse de Christo, de Deo processisse significavit: ideoque non potest nescire, quod hic sit de cujus accepit; neque ignorare dicendus est Dominum, quia a Deo processit. Certe Filius Dei, quia de Patre est Deo, scit omnia Dei: quare ergo Spiritus sanctus negetur scire quaecumque Christi sunt, cum de eo acceperit? Itaque si scit Filius Dei quae in Deo sunt, dubium non est etiam Spiritum sanctum non ignorare quae in Filio Dei sunt: et per id quod novit quae sunt in Filio, non nescire dicendus est quae in Deo sunt. De eo enim de quo accipit, Dei habet notitiam. Et quid laboramus, cum testis sit in hac re Apostolus, dicens: Nemo scit quae sunt in Deo, nisi Spiritus Dei (I Cor. II, 11)? Ecce in quo diu sudavimus, Apostolo adjuvante implevimus. Et numquid praejudicavit Filio Dei, quia neminem dixit scire quae in Deo sunt, nisi Spiritum Dei? Absit. Sic nec praejudicavit Spiritui sancto Filius, cum dixit: Nemo novit Patrem, nisi Filius. Neminem enim dixit scire quae in Deo sunt, praeter eum qui de Deo est: quia omne quod de Deo est, novit Deum, et quae in Deo sunt. Natura enim Dei, ipsa se novit; quam cum intelligis esse etiam in Spiritu sancto, per id quod a Patre processit, et de Filio accepit, tutum non est istum dicere nescire Patrem Deum, cujus naturam agnoscis in eo: et tamen Salvator sic dixit, neminem scire Deum Patrem nisi Filium, ut reservaret alii personae hujus cognitionem: statim enim subjecit, dicens: Et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27). Cui, putas, vult revelare Filius? Nulli enim charior esse potest quam Spiritui suo: quia si quis, inquit, Spiritum Christi non habet, hic non est ejus (Rom. VIII, 9). Quomodo ergo putas revelatum Deum Patrem a Filio Spiritui sancto, nisi quomodo ipse Dominus ait, de meo accipiet? Creaturae enim revelari non potest Pater Deus; quia Dei naturam ferre non potest, nisi fuerit ejusdem substantiae: lucem etenim habitat inaccessibilem creaturae duntaxat (I Tim. VI, 16). Sed quibusdam videtur ideo recte dici nescire mysterium nativitatis Filii Dei Spiritus sanctus, quia omnia dicitur scrutari (I Cor. II, 10), et qui scrutatur, inquiunt, nescit utique. Quod ex alio loco debet intelligi: Dei enim verba sunt inter caetera dicentis, Ego Deus qui scrutor renes et corda (Jerem. XVII, 10); et in Psalmo, Scrutans, ait, corda et renes Deus (Psal. VII, 10); et Apostolus, Qui scrutatur, inquit, corda, scit quid desideret Spiritus: quia secundum Dei voluntatem postulat pro sanctis. His exemplis cum scrutari dicitur Dei Spiritus, non ignorare significatur. Etiam alta Dei dicitur scrutari: et quae sunt alta Dei, quae dicitur pervidere? Scrutari enim occulta significat penetrare, ut per id nihil esse occultum ei credatur. Alta enim Dei mysteria interiora sunt Dei, quae scrutari a creatura non possunt. Nam et secundum Dei voluntatem pro sanctis legitur postulare, quod sancti utique nesciunt, dicente Apostolo: Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus (Rom. VIII, 27, 26). Ergo alta Dei scire, et voluntatem Dei non ignorare, unum significat. Quid enim tam altum mysterium, quam voluntas est Dei, quod cognitum est Spiritui sancto, caeteris vero incognitum est omnibus? Contuendum etenim est quomodo dictum sit, quia nemo scit quid sit in homine, nisi spiritus hominis, qui in eo est (I Cor. II, 11): spiritum animam significavit; quia nemo scit quid sit in animo hominis, nisi animus ejus qui est spiritus. Sic et in Deo nemo scit quae sunt Dei, nisi Spiritus Dei, hoc est, ipse Deus. Qui enim de Deo est, non aliud intelligitur esse quam Deus est. Ideo Spiritus Dei scit quid in Deo est, quia de Deo est. Nam si cogitationes hominum nemo novit nisi Deus; quanto magis Dei secreta et voluntatem nullus potest cognoscere nisi sit de Deo, hoc est idem ipse Deus? Ipse est enim sibi soli cognitus. Nam utique in Deo non sunt cogitationes. Nec enim tractat apud se quid faciat, aut quid non faciat, deliberans an expediat; quia omnia quae in Deo sunt sine dubitatione sunt non per accidentiam, sed per substantiam; nec per studium, sed per naturam; quia non immutatur. Ac per hoc non aliter novit Spiritus sanctus mysteria Dei, nisi per substantiam: una enim substantia unum habet sensum et voluntatem. De Deo loquitur, qui semper unus et immutabilis est, sive in Filio, sive in Spiritu sancto. Quod enim vult Pater, hoc vult et Filius; et quod vult Filius, eadem vult et Spiritus sanctus. Quamobrem aliquando dicitur Spiritus Dei, aliquando Spiritus Christi: Qui a Deo, inquit, procedit; et, de meo accipiet. Hinc est unde Joannes apostolus ait: Ex hoc scimus quia Deus in nobis manet, de Spiritu suo, quem dedit in nobis (I Joan. III, 24). Ergo si Spiritu Dei in nobis manente, manere dicitur in nobis Deus, Deus significatur esse Spiritus Dei. Denique, hoc est signum credentium, quod sint filii Dei, ut cum hunc accipiunt, Dei se filios audeant appellare. Nisi enim signum deitatis habuerint, Dei filii dici non poterunt. Quanquam aliquis verus Dei filius non est, ut sit totus de toto, sicut et Christus. Per adoptionem autem fiunt filii Dei, ut accipientes Spiritum Christi per ipsum filii Dei dicantur, per id quod de Deo est quem in se habent Spiritum. In filiis enim, quamvis adoptativi sint, patris tamen ex aliqua parte debet videri substantia. In mundo enim quia res imperfectae sunt, adoptati ab hominibus filii nullum pignus, sed solum nomen accipiunt. Deus autem quia perfectus est, plus facit, ut adoptatis Spiritum suum det, per quem aliquam veritatem adoptati ab eo videantur habere; quia vocabula sine rebus inania sunt, Apostolus noster hanc assertionem nostram adjuvat, dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus (Rom. XI, 33)! Quid tamen sibi vult, quod cum alibi dicat scrutabilia esse alta Dei, id est secreta, hoc in loco deneget, dicens inscrutabilia esse? Sed in hoc loco de creatura dixit, quia inscrutabilia sunt ei secreta vel judicia Dei: Spiritui autem sancto, eo quod omnia Dei noverit, scrutabilia dixit esse cuncta quae in Deo sunt; ut quod creaturae incognitum est, Dei Spiritum asserat non ignorare. Dei ergo natura negari non potest, quae cognitum habet quod a creatura non potest comprehendi. Qui degenerem dicunt Spiritum sanctum Dei, pulsant propositum, qui totius creaturae salutem in Trinitatis divinitate consistere declaravit: quia si consubstantivus non est Deo et Christo, ineptum est ponere istum in numero Patris et Filii, ut sine hoc neque salus alicui sit, neque dignitas. Si enim non est ejusdem divinitatis, aut stulte, aut gratis effectum est ; quod absit. Quis enim prudentium deneget Creatorem cum creatura connumerari non posse, neque aeternum cum eo qui sub initio sit comparari, neque Dominum cum servo aequari, neque potentem cum impotente conferri, neque scium cum inscio deputari? Sed jam cesset calumnia. Tertius enim ordine est, non natura; gradu, non divinitate; persona, non ignorantia. Sicut enim Filius Dei secundus a Patre est, et divinitate minor non est; ita et Spiritus sanctus sequens a Filio est, non impar, sed aequalis divinitate substantiae. Denique quae legimus de Filio Dei, eadem legimus et de Spiritu sancto, ipso nobis testante. Ait enim: Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, Spiritum veritatis (Joan. XIV, 16). Alium cum dixit, se Paracletum significavit. Quod Joannes declarat, dicens quia Filius Dei postulat pro peccatis nostris (I Joan. II, 2). Et Paulus apostolus: Ipse, inquit, Spiritus Dei postulat pro nobis. Ecce Scriptura ambos advocatos esse ostendit. Et cum veritatis illum dixit Spiritum, nihil illum a se differre ostendit, quia dixit: Ego sum veritas (Joan. XIV, 6.) Missum se a Patre dixit, et ipse mittere se Spiritum sanctum promisit. Si ipse a mittente impar non est, neque a mittente impar ab illo Spiritus sanctus est Neque enim quia tres sunt singuli, alter alterius membra sunt, ut diversa possint. Una est enim trium potentia, ut nihil desit singulis. Hic finis sit. Jam enim in libello adversus Arianam impietatem digesto, reliqua plenius tractata sunt, quae Trinitatis complexa sunt indiscretam unitatem. ####  |