|
Cum omnis scientia disciplinaque artium diversarum non nisi oratione
tractetur, nullus tamen, o fili, in quovis genere pollens inventus
est, qui de ipsius orationis vellet origine principiove tractare.
Idcirco miranda est Aristotelis philosophi diligentia, qui disserendi
de omnibus cupidus, ab ipsius coepit examine, quam sciret et
praetermissam a cunctis, et omnibus necessariam. Is igitur nos docuit
ex octo his, quas grammatici partes orationis vocant, eam solam recte
appellari orationis partem, quae indicaret aliquid, vocabuloque
signaret. Itaque solas orationis partes, auctore Aristotele, nomen
et verbum debemus accipere: caeteras vero ex his fieri, et compagines
orationis potius, quam partes ejus debere nominari. Nomen namque
personam demonstrat, verbum quid quisque faciat patiaturve. Dehinc
quoque hoc docente debemus advertere, quo compendio paulatim oratio
coarctata per gradus cuncta quae sunt uno vocabulo capta concluserit.
Nam cum sit diversa innumerabilisque mortalium nuncupatio, nec
comprehendi possit nominum tam lata diversitas, uno tamen vocabulo cum
hominem dixeris, noscis omnes. Similiter et caetera, ut equus ille
XANTOS vel AITRIOS vel DIOS, vel ille atque ille. Et
quanquam sit horum nominum quoque infinita comprehensio, equum tamen
cum quis dixerit, monstrabit omnes. Et si quis leonibus, quod fieri
solet, vel bobus imponat nomina, in immensum tenditur uniuscujusque
cognitio, et acies mentis obtunditur: sed cum leonem, vel taurum
dixeris, omnes qui ubique sunt, sub uno nomine naturae succidunt.
Verum orationis vis, quae infinita genera procreandi varietate
singulis vocabulis colligaverat, parum fecisse visa est, nisi eadem
coarctata in unum singulari nuncupatione concluderet. Ideoque et
hominem et feram et equum dixit animal, dans cunctis nomen quod omnia
possideret. Nec minus ea quae sine anima sunt, brevi ex immensa
demonstratione signavit: nam cum sit arbor et nucis et castaneae et
glandis et mali, caeteraque inexplicabilia genera virgultorum;
surculum vocans, singulari omnia et communi vocabulo astrinxit.
Similiter ornamentorum diversos lapides compendiose vocavit gemmas.
Postremo licet abunde prospexerat dispersa passim genera speciali nota
concilians, tamen ingenti quodam et capaci ad infinitum nomine omne
quidquid est comprehendens dixit OYSIAN, extra quam nec inveniri
aliquid, nec cogitari potest. Haec est una de categoriis decem.
Appellatas vero categorias constat, propterea quod non possint nisi ex
subjectis agnosci, OS KATA TINON LEKTEISAI. Quis
enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem sibi hominem ponat
ante oculos, quasi subjectum homini? Ne autem progrediente tractatu,
in quo plurimis exemplis opus est, eadem ad docendum nomina
repetantur, ac saepe accidat ut vel Hortensii vel altius hominis, vel
superius animalis, vel excelsius usiae frequentata exempla in fastidium
reciderent; alia his vocabula, quibus ad disserendum philosophi
uterentur, inflexit: itaque Hortensium, et nucis arborem, et equum
Xanthum, et his similia, AISTETA, ATOMA,
ENARITMA, KATEKASTA vocavit: AISTETA, quod
tactu sentiantur; ATOMA, quod dividi et secari nequeant: quis
enim credat Hortensium caedi posse per partes? quod si fiat,
Hortensius jam non erit: ENARITMA, quod sint numeri unius;
KATEKASTA, quod singularia: neque enim haec in uno quovis
geminari possunt. Deinde altiora, id est, hominem, equum, leonem
arborem, EIDEA vel IDEAS ars dicit, quasi partes generis et
rerum formas. Dehinc superiora, id est animalia et virgulta et gemmas
et lapides, genera nuncupavit, ex quibus partes vel formae nascuntur.
Eadem tamen genera, species vel ideae etiam nominari possunt, quod
habent excelsius aliquid, id est usiam, ex qua oriri videntur et
nasci. Ipsam vero usiam, supra quam nihil est, genus appellari
voluerunt.
|
|
