|
JULIANUS. Compertum est omnis aevi periculis apud paucos
incorrupti reverentiam vigere judicii, qui et scientiae studiis
dediti, et virtutum appetentes, vel possunt indagare verum, vel
repertum audent tueri; aut, sicut ait Apostolus, exercitatos habent
sensus, ad discretionem boni malique (Hebr. V, 14); nec ullis
adversorum franguntur procellis, qui de eodem audiunt praeceptore,
usque ad sanguinem resistendum esse peccatis (Id. XII, 14).
Hi ergo prudentes, quos stolidorum populi faciunt paucos videri,
scientiae et fortitudini juxta prorsus student. Neutra enim absque
altera aut fructum assequitur, aut honorem: quoniam et fortitudo nisi
optimis per scientiam admota rebus est, in despicabilem erumpit
insaniam; et e regione examinatae justitiae leges, nisi magnanimitatis
murus incluserit, praedae confestim patebunt, ac servitum criminibus
abducentur. Has ergo bigas, sine quibus triumphari de mundi erroribus
nequitur, diversis aetatibus rarissimi quique, qui colerent et
jugarent atque regerent, exstiterunt: quoniam et scientiae studium tam
fuga laboris quam saecularium curarum diversitas impedit, et
constantiam aerumnarum, quae ab improbis excitantur, formido
percellit. Quae oppugnationum genera vincunt quidem fideles animi et
sapientes: verum tam rari sunt, ut inter insanorum populos, quia non
furiunt, insanire videantur.
AUGUSTINUS. Nonne te admonet raritas ista hominum, quam tu
ipse commemoras, in quibus et scientia et fortitudo est, quid de
humano genere sentire debeas, et de universa ista massa rationabilium
mortaliumque animantium? Cur enim non genus mortalium ad studium
scientiae roburque fortitudinis, naturali appetitu, vel universum,
vel certe ex maxima parte consurgit, ut rarissimos quosque potius
miremur, ab eo quod appetit naturae institutio deviare atque
desciscere? Cur in profunda imperitiae ac mollitudinem ignaviae,
quasi per proclivia, nescio quo velut onere urgente delabitur? Fugam
laboris certe dicis esse causam, qua fit ut nesciant homines quae scire
debuerunt: sed vellem diceres quid causae sit, ut homini tam bene
naturaliter instituto utilia naturae atque salubria sit laboriosissimum
discere, atque ita laborem fugiens, in tenebris ignorantiae
familiarius libentiusque requiescat. Nempe tanta raritas ingeniosorum
et studiosorum, per quae duo ad humanarum divinarumque rerum scientiam
pervenitur, et tanta multitudo tardorum et desidiosorum, satis indicat
in quam partem suo tanquam pondere feratur ipsa natura, quam negatis
esse vitiatam. Neque secundum christianam cogitatis fidem, qualis sit
factus Adam, qui universis generibus animarum vivarum nomina imposuit
(Gen. II, 19): quod excellentissimae fuisse indicium
sapientiae, in saecularibus etiam litteris legimus. Nam ipse
Pythagoras, a quo philosophiae nomen exortum est, dixisse fertur,
illum fuisse omnium sapientissimum, qui vocabula primus indidit rebus.
Verum etsi nihil tale de Adam didicissemus, nostrum erat utique vera
ratione conjicere, qualis in illo homine natura sit condita, in quo
vitium omnino nullum fuit. Quis autem usque adeo sit tardus ingenio,
ut ad naturam neget obtunsa vel acuta ingenia pertinere, aut existimet
non esse animi vitia vel memoriae vel intelligentiae tarditatem? Et
quis dubitet christianus, eos qui in hoc saeculo erroribus aerumnisque
plenissimo, ingeniosissimi apparent, quorum tamen corruptibilia
corpora aggravant animas, si illius ingenio comparentur, distare longe
amplius quam celeritate a volucribus testudines distant? Ingeniis ergo
tam excellentibus paradisi felicitas impleretur, si nemo peccasset:
tales quippe Deus de parentibus fuerat creaturus, qualem illum sine
parentibus creaverat, utique ad imaginem suam. Nondum enim homo
vanitati similis factus erat, ut dies ejus sicut umbra in hoc saeculo
aerumnoso praeterirent (Psal. CXLIII, 4). Quod si ita
esset, numquid ista tua querela ullum haberet locum? Numquid
assecutio scientiae laboriosa esset, ut fuga laboris imperiti esse
homines mallent? Numquid ipsa fortitudine, quam verum dicis vix in
paucissimis inveniri, opus haberemus, ubi nulla esset aerumna quam
deberemus pro veritate fortiter sustinere? Cum ergo ista in contrarium
versa sint omnia, ad hoc naturam nostram negas esse vitiatam, ut, te
adjuvante, Manichaeus commixtam nobis introducat alienam; ac sic dum
oppugnator ejus prosilis imperitus, fis auxiliator ignarus.
|
|
