|
JUL. Qui autem sentiunt in processu, non semper a
necessario, sed multa a possibili capiunt. Hoc in cunctis licet
videre corporibus: sed longior disputatio nascitur; pauca tamen demus
exempla. Natura corporum est, ut coagmentatione concrescant,
divisione solvantur: capacia ergo sunt vulneris, quae patiuntur
interitum. Ut ergo possint vulnerari, a necessario habent; ut
vulnerentur autem, a possibili. Ita a necessario est possibilitatis
natura, cum non sit necessarius possibilitatis effectus. Verbi
gratia, equus, bos, et similes animantes vulnerabilem habent
naturam, et ideo incommodi capacia a necessario sunt: ut autem
vulnerentur, non semper necessarium est. Si enim per diligentiam
custodum defendantur a plagis, possunt non vulnerari: quod si non
custodiantur, possunt etiam vulnerari. Plurimum ergo distat inter ea
quae a possibili veniunt, et ea quae a necessario: quae nisi
custodiatur distinctio, in innumeros itur errores. Quod ut
comparatione clarescat: lapsi sunt quidam medicinae oppugnatores,
argumentati hanc artem nihil habere utilitatis; disputantque hoc modo:
Moriturisne medicina subvenit, an victuris? Si morituris, nihil
promovet: si victuris, frustra gestit. Qui enim morituri erant, hac
quoque laborante, morientur: qui victuri, sine quoque hujus beneficio
salvi esse potuerunt. Quam nempe concinna, quam urbana conclusio!
sed dissolvitur a propugnatoribus medicinae hoc modo: Haec ars,
inquiunt, prodest nec victuris, nec morituris duntaxat a necessario,
sed a possibili id utrumque passuris: non ergo adjuvat medicina eum qui
sine dubio moriturus est, quoniam facere immortalem non potest; sed
neque ei subvenit, qui sine dubio futurus incolumis est: verum illi,
qui si non curetur, periclitari potest; si curetur, liberari potest:
sicut ergo nec victuro nec morituro a necessarii conditione subvenire,
ita et morituro et victuro, sed a possibili, ars potest erudita
prodesse. Illi ergo priores medicantum studiis obloquentes,
propositionem a possibili inchoantem, necessarii fine clauserunt: quod
disputationis genus in innumera extenditur. Verbi gratia, prohibet
lex homicidium fieri, prohibet etiam negligentiae per quam in pericula
ruitur occasionem dari, ut in tauro cornupeta (Exod. XXI,
28-32), atque in domorum coronis (Deut. XXII, 8). At
potest dici: Victuro subvenit ista diligentia, an morituro? Si
morituro, nihil promovet: si victuro, ex abundanti consulit; si
utrumque hoc contrarium, et per impedimenta et sine impedimentis
necessario consequentur. At hoc falsum est: optimo enim mortalibus
jure consulitur, ut quod poterant pati sine diligentia, diligentiae
opibus evadant. Aliud ergo est a possibili, aliud a necessario.
Ostendamus, jam quid his anteloquiis adjuvemur. Fecit Deus hominem
liberi arbitrii, naturae bonae; sed quae capax esset virtutum, quas
sibi ex se mancipato animo comparasset: quod liberum arbitrium aliter
constare non poterat, quam ut haberet etiam peccandi possibilitatem.
Libertatem ergo a necessario habet, voluntatem a possibili. Non
potest non esse liber; sed in neutram voluntatem cogi potest,
factusque rei necessariae possibilis effectus. In possibili ergo
peccari potest, in necessario non potest; quia necessario non actor,
sed auctor ipse censetur; atque hoc quod potest homo ex integro Dei
est, a possibili autem ipse actor expenditur.
AUG. Quid dicis de diabolo, de quo scriptum est, Ab initio
diabolus peccat (I Joan. III, 8)? Possibilitatem peccandi
habet an necessitatem? Si necessitatem, tu videris quomodo secundum
tuas disputationes excusetur a crimine : si autem possibilitatem;
potest ergo et non peccare, potest habere bonam voluntatem, potest
agere poenitentiam et impetrare misericordiam Dei; quia cor contritum
et humiliatum Deus non despiciet (Psal. L, 18). Quod quidem
visum est quibusdam, Origene ut perhibetur auctore: sed hoc, ut
nosse te existimo, fides catholica et sana non recepit : unde nonnulli
Origenem quoque ipsum alienum fuisse ab hoc errore vel probant, vel
volunt. Restat igitur, aut ante supplicium ignis aeterni, etiam
necessitas ista peccandi magna sit diabolo magni poena peccati neque
hinc excusetur a crimine, quoniam et ista vindicta est pro maximo
crimine, ut cum delectet sola malitia, nec possit delectare
justitia. Ad hanc autem jam poenalem peccandi necessitatem non utique
pervenisset, nisi prius libera voluntate, nulla necessitate
peccasset. Definitio itaque illa peccati, cum fit quod justitia
vetat, et unde liberum est abstinere, ad illud peccatum pertinet quod
tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati.
|
|
