|
JUL. Deinde, ut praerupta opinionis tuae sequamur,
argumentaris tali conditione liberum arbitrium ordinatum fuisse, ut vim
suam merito secutae voluntatis amitteret, et qualitatis quam elegisset
necessitatem, in reliquum sustineret. Hinc ergo quid a nobis
referatur attende. Siccine putas hominem creatum, ut hanc electae
qualitatis necessitatem in utraque parte pateretur, id est, ut si
bonum voluisset, ulterius peccare non posset; et si elegisset malum,
ultra se emendare nequiret? an ut tantummodo malam partem mali
necessitas sequeretur, in bona autem nihil tale contingeret, sed
semper periculis varietatum pateret? Ex his duobus quodlibet sumito:
si dixeris talem factam esse naturam, quae mali tantum necessitatem
pateretur: nulli dubium remanebit, teterrimam eam definiri, cui
pejoris partis violentia sola tribuatur; probaturque Adam quoque malae
fuisse naturae; et nullius remanebit voluntarii, sub qua delitescas,
umbra commissi. Sin autem profitearis, etiam in boni parte idem
fuisse secuturum, id est, ut si bonum voluisset, ulterius peccare non
posset: refero, Cur ergo peccavit? Cur nullam passus est boni
necessitatem, ut insidiis diaboli impenetrabilis appareret, qui aliquo
tempore, priusquam peccaret, fuisse obediens Deo invenitur? Neque
enim illico quod ingressu animae limus intepuit, in appetitum malae
voluntatis exarsit. Legitur quinimo, ad culturam paradisi
custodiamque translatus accepisse praeceptum a Deo, ut universis
fructibus vesceretur, sed a ligno scientiae boni et mali, dicto
audiens abstineret. Antequam ergo de latere ejus corpus formaretur
uxoris, obediens mansit imperio, amoeni ruris cultor innocuus: post
hoc vero, adjutorium similis sibi consortis emeruit. Inculcavit nempe
has distinctiones temporum Scripturae fides. Postquam vero jam sibi
mulierem vidit paratam, in tantum praecepto Dei sedulo famulabatur
officio, ut etiam feminae legem, quam acceperat, intimaret. Non
solum igitur custos divini, sed etiam praedicator imperii,
condocefecit Evam et reverentiam praecipientis, et genus servitutis,
et causam timoris. Inde est quippe quod etiam mulier congredienti
diabolo obluctata sollicite, cui nihil Deus imperaverat, refellit
serpentis prima fronte mendacia, et dicit non abstinentiam omnium
lignorum, sicut ille confinxerat, sed cum permissu fertilitatis
universae unius tantum mandatam arbusculae cautionem, metumque mortis
objectum, qui praevaricatores jure sequeretur. Non ergo brevi tempore
apparet Adam custodisse mandatum; sed etiam Evam curam devotionis
habuisse, quae scientiae et divinitatis amore collapsa est. Cur ergo
illa justitia, illa devotio, quae in Adam diu, in Eva aliquandiu
viguit, non eripuit delinquendi possibilitatem, ut boni necessitas
impenetrabiles eos suadelis sontibus exhiberet? Fuerunt ergo quamdiu
voluerunt obedientes, nec tamen perdiderunt merito devotionis
facultatem praevaricandi: denique lapsi sunt (Gen. II et
III): igitur et posteaquam peccaverunt, manifestum est nequaquam
eos potuisse vim correctionis amittere. Et ideo ut in omnibus locis,
hic quoque totum quod confinxeras perdidisti: quia peccatum illud
primorum hominum nec ullorum fecit criminum necessitatem, nec transiit
in naturam; sicut justitia quae praecessit, nec virtutum intulit
necessitatem, nec sibi vias seminum vindicavit.
AUG. Totum quod tamdiu et tanta verborum perplexitate dixisti,
breviter sic potest dici. Cur, inquis, Adam male agendo perdidit
posse bene agere, et bene prius agendo non perdidit posse peccare? Et
vis intelligi, si ita est, hominem non bonae, sed malae factum fuisse
naturae, in quo plus valuit actio mala, ne posset agere bene, quam
actio bona, ne posset agere male. Posses isto modo dicere, malae
fuisse hominem cum oculis creatum, quia cum eos exstinxerit, fit in
illo ut non possit videre; videndo autem non in illo factum est ut eos
non posset exstinguere: aut male fuisse totum corpus hominis conditum,
quia in potestate habet ut ipse se necet, nec habet in potestate ut se
ipse resuscitet; et fit in eo per mortem ut se non possit vivificare,
nec fit in eo per vitam ut se non possit occidere. Quod si non dicis,
quoniam cernis quam sit insulsum; cur malam dicis Deum creasse hominis
naturam, si fecit in eo mala voluntas ne redire posset ad bonum,
quamvis in eo non fecerit voluntas bona ut ire non posset in malum?
Cum libero enim sic est creatus arbitrio, ut posset non peccare, si
nollet; non ut si vellet, impune peccaret. Quid ergo mirum, si
delinquendo, hoc est, rectitudinem suam in qua factus erat
depravatione mutando, cum supplicio secutum est non posse recta agere?
Quamdiu vero in eadem rectitudine stetit, in qua poterat non peccare,
ideo non accepit majus aliquid, hoc est, non posse peccare, quia in
eo quod habuit, non usque ad finem remunerationis voluit permanere.
Quod enim accepturi sunt sancti, qui in futuro saeculo in corpore
futuri sunt spirituali, sine interventu mortis fuerat accepturus
Adam, ut ascendens ab eo quod posset non mori, ad id perveniret ubi
non posset mori; et ascendens ab eo quod non peccare posset, ad id
perveniret ubi peccare non posset. Non quippe in corpore spirituali,
sed in animali factus erat, quamvis nisi peccasset, minime morituro.
Quia, sicut dicit Apostolus, Non prius quod spirituale est, sed
quod animale; postea, spirituale (I Cor. XV, 46). Unde
beatus Ambrosius, in umbra vitae dicit Adam esse factum, de qua
posset cadere, non necessitate, sed voluntate (Lib. de
Paradiso). In qua utique si maneret, acciperet eam vitam, cujus
illa umbra erat, quam sancti accepturi sunt, ex qua omnino cadere non
poterunt. Hanc quoque mortalitatem, in qua decurrit hoc saeculum, e
contrario umbram mortis intelligit: mortem vero, cujus haec umbra
est, illam commemorat, quae secunda mors dicitur (Apoc. XX,
6), de qua nemo, cum in eam venerit, revertetur. Quicumque autem
de hac mortis umbra liberantur, non ad vitae umbram redire, sed ad eam
vitam praeparantur ire, de qua nunquam quisquam possit exire. Ibi
erit et ipse Adam: quoniam recte creditur Domini adventu atque in
inferna descensu, ab inferni vinculis jam solutus; ut primum Dei
plasma, quod genitorem non habuit, sed Deum tantummodo creatorem, et
secundum carnem primus pater Christi, ultra in illis vinculis non
maneret, atque aeterno supplicio non periret. Ubi autem judicio
superexaltat misericordia (Jacobi II, 13), non sunt merita
cogitanda, sed gratia: cujus est tanta et tam inscrutabilis atque
investigabilis altitudo, ut post illam sententiam qua dictum est, Si
quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum Dei
(Joan. III, 5); videamus aliquando bene meritis fidelibus non
concedi filios suos, ut sint in regno Dei cum parentibus suis; sed
non regeneratos parvulos exire de hac vita, dum nonnunquam et ipsis
suis parentibus ardenter desiderantibus, et ministris Sacramentorum
alacriter festinantibus, ab omnipotentissimo et misericordissimo Deo
non differtur paululum mors eorum, ut Christianorum nati exeant hinc
renati, et neque regno Christi suisque genitoribus pereant; sed
antequam baptizentur, exspirant: cum aliquando filiis infantibus
infidelium, et ipsam Christi gratiam blasphemantium, in manus
Christianorum mirabili Dei gubernatione perductis, praestetur haec
gratia, ut in Dei regnum ab impiis separati parentibus veniant. Ubi
si a te quaeratur, quae sit justitia ista; profecto in illo dialectico
et philosophico sermone, quo tibi videris de justitia Dei
diligentissime disputasse, non invenis eam. Dominus enim cognovit
cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt (Psal. XCIII,
11): et abscondens haec a sapientibus et prudentibus, revelavit ea
parvulis (Matth. XI, 25), id est, humilibus, et non in sua
virtute, sed in Domino confidentibus: quod tu vel nunquam, vel
nondum esse dignaris. Si ergo quaeris, ubi vel quando detur homini
non posse peccare: praemia quaere sanctorum, quae post hanc vitam
illos oportet accipere. Si autem non credis, liberum hominis
arbitrium, quo recte agere potuit et debuit, peccati malitia
defecisse; illum saltem attende, qui dicit, Non quod volo, hoc
ago; sed quod odi, illud facio: quem vos non vultis vitiata origine,
sed praevalente mala consuetudine laborare; ac sic etiam vos fatemini
liberum arbitrium, male se utendo, posse deficere; et non vultis illo
tam grandi peccato, ut omni mala consuetudine fuerit majus et pejus,
vitiari potuisse in humana natura liberum arbitrium; in qua depravanda
malam consuetudinem tantum dicitis posse, ut se perficere bonum clamet
homo velle, nec posse. Immutabilis autem, cum qua homo creatus est
et creatur, illa libertas est voluntatis, qua beati esse omnes
volumus, et nolle non possumus: sed haec ut beatus sit quisque non
sufficit, nec ut vivat recte per quod beatus sit: quia non ita est
homini congenita libertas immutabilis voluntatis qua velit possitque
bene agere, sicut congenita est qua velit beatus esse; quod omnes
volunt, et qui recte agere nolunt.
|
|
