|
JUL. Sed ne nimis primam partem certaminis urgeamus,
patiamur processu opinionis te bonam Adae probare naturam. Dicis
profecto: Deus justus legem devotionis homini non poneret, si eum
nosset pati peccandi necessitatem; quia si justitiam voluntatis
exigeret ab eo quem malae naturae esse nosset, non illum cum
praevaricabatur, reum arguebat, sed se inimicum esse justitiae
publicabat. Posuit autem Deus justus legem homini, quem ulturum se,
si fuisset praevaricatus, spopondit. Constat ergo eum bonum natura,
non potuisse aliter, nisi sola voluntate peccare. Vides nempe, quam
legitima sit a me tuo nomine prolata conclusio? Ipse est omnino
gladius, qui in manu Catholicorum coruscans, Manichaeos
Traducianosque populatur. Sed nimis propter vestrum nomen admiscui,
quorum vice impraesentiarum volueram responsum videri. Concussit ergo
Manichaeum solida responsio. Augustam rationem dignis laudibus
prosequor: verum oleo laudationis hujus, in te acui gladium contuere.
Repete igitur, quaeso, quod dixeras. Deus justus, inquis, legem
non poneret homini, si esset malus natura; posuit autem legem qui
justus est: apparet nunc potuisse servare, quod aequissimus
imperavit; quoniam nisi obediendi virtutem habuisset, nunquam
constaret praecipienti ratio jussionis. O lepidissimum capitulum! Me
conam, me spectatore, bonitatem naturae, cui lex ponitur, de
justitia legem promulgantis affirmat; nec videt se, antequam
vulnusculum Manichaeus sentiat, in Traducianos exitium pertulisse.
Ut enim intelligas semineci me tibi rapere arma cruenta, victricemque
ferant morientia lumina veritatem (Virgil., Aeneid. lib. 10,
vers. 462, 463), in tua temet tela compellam. Si justus
Deus Adae legem dare non potuit, nisi eum sciret sine aliquo mali
coactu liberum posse observare quod justum est; sine dubio et in
temporibus secutis eadem gravitate justitiae lex etiam litteris
tradita, multiplicatione diffusior, distinctione signatior, et aucta
ultione reverentior, data hominibus non fuisset, si aut imbecilli ad
faciendum bonum sine possibilitate justitiae, aut rei, id est mali,
ab utero nascerentur: quoniam ut istos in omni praevaricatione
necessitatis excusaret obtentus; ita immoderatio praeceptorum,
impotentia sanctionum, iniquitas judiciorum, in maculam rediret
auctoris. Igitur et haec pars secunda eodem genere, quo prior,
cluditur ; id est, ut confitearis, aut justitiam Dei non potuisse
imperare, nisi quod a subditis fieri posse perpenderet; et testimonio
primi mandati Manichaeus, testimonio autem legum postea secutarum
Manichaeus Traducianusque consumitur: aut si hoc relinquit impietas;
ne leviter quidem a vobis pulsatus Manichaeus, vestrum se esse
patrem, vestrum principem, cumque vobis adversum nos unicum sibi esse
certamen, mundo teste monstrabit.
AUG. Hoc est nempe, quod non eloquio, sed multiloquio prosecutus
es, legem scilicet priorem, quae data est in paradiso, testimonium
esse naturae bonae, quae condita est cum libero arbitrio: alioquin
homini liberum arbitrium non habenti injustissime lex daretur. Unde et
posterior, inquis, lex quae copiosissime in litteris promulgata est,
testimonium est naturae bonae, quae creatur ex parentibus, similiter
sine vitio, cum libero arbitrio. Ista disputans videris tibi aliquid
dicere, quia vel tuas vel humanas sectaris argutias: divina vero
eloquia, ex quibus te nobis putas praescribere, non curas legere; aut
si curas legere, non vis, vel non potes intelligere: sed si forte
intellexeris disputantibus nobis, noli esse talis qualem Scriptura
denotat dicens, Verbis non emendabitur servus durus; si enim et
intellexerit, non obediet (Prov. XXIX, 15). Quanquam et
cor lapideum, quo divinis verbis etiam intellectis non obeditur;
possit tibi auferre, si velit, qui hoc populo duro, Ezechiele sancto
prophetante, promisit (Ezech. XI, 19; XXXVI, 26).
In paradiso enim legem accepit homo, qui factus est rectus, ut
rationalis creaturae vel sola, vel praecipua virtus esse obedientia
doceretur. Sed ejusdem legis praevaricatione, a se ipso factus est
pravus. Et quoniam vitiari per se ipsum potuit, non sanari; etiam
postea eo tempore et eo loco, quando esse faciendum et ubi esse
faciendum Dei sapientia judicavit, legem etiam pravus accepit, non
per quam corrigi posset; sed per quam se pravum esse, et nec lege
accepta a se ipso corrigi posse sentiret; ac sic peccatis non lege
cessantibus, sed praevaricatione crescentibus, dejecta et contrita
superbia, humillimo corde auxilium gratiae desideraret, et spiritu
vivificaretur littera occisus. Si enim data esset lex quae posset
vivificare, omnino ex lege esset justitia: sed conclusit Scriptura
omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur
credentibus (Galat. III, 21, 22). Si verba Apostoli
agnoscis, vides profecto vel quid non intelligas, vel quid cum
intelligas negligas. Non igitur lex, quae in litteris per Moysen
data est, testimonium est liberae voluntatis: nam si ita esset, non
ad eam pertineret ille qui dicit, Non quod volo, facio bonum; sed
quod odi malum, hoc ago (Rom. VII, 15); quem vos certe
nondum sub gratia, sed adhuc sub lege esse contenditis. Nec ipsa lex
nova, quae praedicata est ex Sion proditura, et verbum Domini ex
Jerusalem (Isai. II, 3), quod intelligitur esse Evangelium
sanctum; nec ipsa, inquam, testimonium est liberae, sed liberandae
potius voluntatis. Ibi enim scriptum est: Si vos Filius
liberaverit, tunc vere liberi eritis (Joan. VIII, 36).
Quod non solum propter peccata praeterita dictum esse, quorum
remissione liberamur, verum etiam propter adjutorium gratiae, quod ne
peccemus accipimus, id est, ita liberi efficimur, Deo nostra itinera
dirigente, ut non nobis dominetur omnis iniquitas (Psal.
CXVIII, 133): dominica testatur oratio, ubi non solum
dicimus, Dimitte nobis debita nostra, propter mala quae fecimus;
verum etiam, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 12,
13), propter hoc utique ne mala faciamus: unde et Apostolus
dicit, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali (II Cor.
XIII, 7). Quod si ita esset in potestate, quomodo fuit ante
peccatum, priusquam esset natura humana vitiata; non utique posceretur
orando, sed agendo potius teneretur. Verum quoniam post pristinam
ruinam tam gravem, ut in hujus mortalitatis miseriam caderemus, prius
Deus certare nos voluit, donans nobis ut ejus agamur Spiritu, et
mortificemus opera carnis, atque ipso dante victoriam per Dominum
nostrum Jesum Christum, in aeterna cum illo postea pace regnemus;
profecto nisi Deus adsit, nemo est idoneus certare cum vitiis: ne
sine certamine pertrahatur ab eis, aut ne jam certans in ipsa eorum
conflictatione vincatur. Ideo in hoc agone magis nos Deus voluit
orationibus certare, quam viribus; quia et ipsas vires, quantas hic
habere nos competit, ipse subministrat certantibus, quem rogamus. Si
ergo hi, quorum contra carnem jam spiritus concupiscit, ad actus
singulos indigent Dei gratia, ne vincantur: qualem libertatem
voluntatis habere possunt, qui nondum de potestate eruti tenebrarum,
dominante iniquitate, nec certare coeperunt; aut si certare
voluerunt, nondum liberatae voluntatis servitute vincuntur?
|
|
