|
JUL. Nescio sane, utrum hic jam coactus inopia, tam
ineptum, tam imbecillum aliquid moliaris, ut dicas, nullis te quidem
rationibus docere posse Adam bonum a Deo conditum, sed ad hoc
credendum sola esse lectionis auctoritate contentum, qua post formatum
hominem sexto jam die communiter de omnibus creaturis refertur, Et
vidit Deus omnia quae fecit, et ecce bona valde (Gen. I, 31).
Quod non pro opificis dignitate, non pro appensione ejus justitiae,
sed pro testimonio, quo communiter quae creata sunt, bene facta
dicuntur, Adam quoque haud iniquum aestimes institutum. Porro licet
hoc Manichaeum tam leviter pulset, ut rideat : Traducianum tamen
revinctum exponit nobis. Ut enim nullo testimoniorum divinorum in hanc
rem populos congregemus: Apostoli solius auctoritate praescribimus,
qui cum foedum praevideret errorem, celso adversum vos ore detonuit
dicens, Quoniam omnis creatura Dei bona est (I Tim. IV, 4).
Si ergo ad probandum bonae naturae primum hominem fuisse formatum,
sufficit hoc quod dicit Moyses, universa Deum bene condidisse,
perque hoc tu cum peccato creari a Deo Adam non potuisse contendis,
quia bonus inter reliqua legitur institutus: iisdem lineis referemus,
per hoc nullum posse cum peccato nasci, quoniam ab Apostolo omnis
creatura Dei bona esse defenditur. Quid ergo his disputationibus
actum est? Videlicet, ut id quod ratio indagarat, optio quoque
indicti inter te et Manichaeum praelii publicaret: ut cum proposito
certamine ne unum quidem telum sine tua pernicie in praeceptorem tuum
vibrare posses; multo manifestissime reluceret, vos et Manichaeos in
unum impietatis corpus obscena coaluisse concordia. Quid enim potest
esse tam junctum, quam quod nec discriminum separatur incursu? Omni
exitio Manichaei, Traducianorum dogma commoritur: nihil est quod
illum feriat, et te relinquat. Una vobis sunt instituta, una
mysteria, unaque pericula: et substomacharis, si senis Manis soboles
nuncupere?
AUG. Ita dicis me nullis rationibus docere posse, Adam bonum a
Deo conditum, quasi tecum inde confligam. Nonne bonum conditum
Adam, non ego tantum, nec tu, sed ambo dicimus? Ambo enim dicimus
bonam esse naturam, quae posset non peccare, si nollet: sed cum ego
eam meliorem asseram quam tu, quoniam dico etiam eam mori non
potuisse, si peccare noluisset; quid est, quod dicis, nullis
rationibus a me doceri posse, Adam bonum a Deo conditum, cum
rationibus meis magis bonus ostendatur esse quam tuis? Meis quippe
ostenditur, non solum potuisse non peccare, si nollet; sed nec mori,
si peccare noluisset: tuis autem, ita mortalem factum, ut sive
peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Quod in episcopali
judicio Palaestino, cum Pelagio fuisset objectum, ne damnaretur,
ipse damnavit (De Gestis Pelagii, nn. 24, 57, 60); et
est a semetipso damnatus, quod de homine haeretico dicit Apostolus
(Tit. III, 10, 11). Dico etiam, non timuisse Adam
mortem, in cujus erat potestate non mori: tu autem necessitatem
habuisse moriendi, etiam sine ulla necessitate peccandi. Quem si
dixeris mortem timuisse etiam ante peccatum, quid dicis nisi miserum
creatum? Si autem ne miser esset, mortem, quamvis futuram, non
tamen timuit; certe suam prolem, cui timorem mortis congenuit, procul
dubio miseram genuit. Quis enim neget, ita homines natura mortem
timere, ut eam nonnullos vix rara animi magnitudo faciat non timere?
Itemque addo ego ad bonitatem conditionis Adae, quod in eo caro
adversus spiritum non concupiscebat ante peccatum: tu autem, qui talem
dicis carnis concupiscentiam, qualis nunc est, in paradiso futuram
fuisse, si nemo peccasset, talemque in illo fuisse et prius quam
peccaret; addis ejus conditioni et istam miseriam per spiritus
carnisque discordiam. Cum ergo tot tantisque rationibus Adam
meliorem, quam tu eum dicis, et feliciorem conditum ostendam; quid
tibi visum est tanta vecordia delirare, ut diceres, nullis me
rationibus docere posse, Adam bonum a Deo conditum, sed ad hoc
credendum sola esse auctoritate lectionis contentum, quia scriptum
est, fecisse Deum omnia bona valde? Non usque adeo sum pistillo,
sicut conviciaris, obtunsior (Supra, lib. 2, cap. 117), ut
Manichaeo redarguendo libri hujus divini auctoritatem, qua non
tenetur, objiciam. Tibi hanc objicio, quando res postulat, quoniam
mihi tibique communis est. Manichaeum vero non de opificio Dei, quod
ipse negat, creaturas istas bonas esse convinco; sed de illarum
bonitate potius compello, bonum eas habere opificem confiteri. Quod
autem ait Apostolus, quem se Manichaei accipere profitentur, Omnis
creatura Dei bona est; quoniam de qua creatura loqueretur apertum
est, validum esset adversus eos testimonium, nisi etiam Libris
canonicis, quos accipiunt, quasdam falsas sententias permixtas esse
contenderent. Ac per hoc de bonitate creaturarum semper sunt urgendi,
ut earum bonum Deum, quod negant, fateantur auctorem. Porro
creaturae omnes ita sunt bonae, ut etiam ipsas, quae cum vitiis
creantur, ratio bonas esse demonstret, ipsorum quoque attestatione
vitiorum; quia vitium contra naturam est: nisi enim natura ipsa recte
placeret, nullo modo recte ipsius vitium displiceret. Hoc contra
Manichaeos, qui putant etiam ipsa vitia naturas esse atque
substantias, in quibusdam nostris opusculis copiosius disputatur,
ostenditurque vitium natura non esse; et quia contra naturam est, ideo
malum esse; ac per hoc naturam in quantum natura est, bonum esse:
unde colligitur, non esse creatorem naturarum nisi creatorem bonorum,
ac per hoc bonum; sed creaturis suis magna differentia et summa
bonitate meliorem, qui non potest omnino vitiari, non perceptione
gratiae, sed proprietate naturae. Naturae igitur creatae, sive quae
sine vitio sunt, sive quae natae vitiantur, sive quae vitiatae
nascuntur, illum creatorem nisi eum qui bona creat, habere non
possunt; quia in quantum naturae sunt, bonae sunt, etiam quaecumque
vitiatae sunt. Non enim vitiorum, sed naturarum auctor est, creator
illarum. Nam et auctor ipse vitiorum natura bonus est, quam Deus
fecit; sed vitio malus est, quo ipse a bono conditore mala voluntate
defecit. Itaque Manichaeorum errorem ratio ista vera convincit, qui
nolunt recipere auctoritatem, sive qua dictum est, Fecit Deus
omnia, et ecce bona valde, quando adhuc nullum erat malum; sive qua
dictum est, Omnis creatura Dei bona est, quando jam erat hoc
saeculum malum, cum Deus sit utique factor omnium saeculorum. Tu
autem, qui hanc recipis auctoritatem divinorum eloquiorum, ut ea
merito possis urgeri, cur non attendis in eo libro, ubi legitur Deum
fecisse omnia bona valde, omnium locorum optimum plantatum esse
paradisum, ubi Deus usque adeo nihil mali esse voluit, ut nec
imaginem suam ibi esse permitteret, posteaquam propria voluntate
peccavit (Gen. II, 8; III, 23, 24)? Et tamen vos in
tantae felicitatis et decoris locum, ubi nec ligni, nec feni, nec
pomi, nec cujusquam vel frugis vel pecoris vitium esse potuisse vel
posse credendum est, omnia humanorum corporum et ingeniorum vitia non
dubitatis inducere, cum quibus homines nasci, dolere vos sinimus, non
negare. Necesse est enim ut doleatis, quando quid respondeatis non
invenitis, et tam pravam sententiam mutare non vultis, quae vos
inevitabili necessitate compellit in loco tantae beatitudinis et
pulchritudinis constituere caecos, luscos, lippos, surdos, mutos,
claudos, deformes, distortos, tineosos, leprosos, paralyticos,
epilepticos, et aliis diversis generibus vitiosos, atque aliquando
etiam nimia foeditate et membrorum horribili novitate monstruosos.
Quid dicam de vitiis animorum, quibus sunt quidam natura libidinosi,
quidam iracundi, quidam meticulosi, quidam obliviosi, quidam
tardicordes, quidam excordes atque ita fatui, ut malit homo cum
quibusdam pecoribus, quam cum talibus hominibus vivere? Adde gemitus
parientium, fletusque nascentium, cruciatus dolentium, languentium
labores, tormenta multa morientium, et pericula multo plura
viventium. Haec omnia, atque alia talia, sive pejora, quae verbis
congruis saltem breviter commemorare quis sufficit? secundum errorem
vestrum, sed plane contra pudorem vestrum, aut fronte improbissima,
aut manu fronti opposita, in Dei paradiso cogimini collocare, et
dicere futura et ibi haec fuisse, etiamsi nemo peccasset. Dicite,
dicite: cur enim revereamini dehonestare tot ac tantis vitiis et
calamitatibus locum, quem nefario dogmate a vobis facitis alienum?
Nam si aliquando illuc intrare disponeretis, nunquam illic talia
poneretis. Aut si vincit pudor in cordibus vestris, et in loco tali
talia constituere erubescitis, horrescitis, obmutescitis, et tamen
errori vestro, quo non creditis humanam naturam primi hominis
praevaricatione vitiatam pertinaciter adhaerescitis; respondete
Manichaeis unde sint ista, ne illi ea de commixtione alienae malaeque
naturae esse concludant. A nobis enim cum hoc requiritur, respondemus
non haec esse de permixtione alienae, sed de nostrae praevaricatione
naturae, per eum qui in paradiso dejectus, et de paradiso ejectus
est, ne in loco beatitudinis maneret natura damnata, et vitia vel
supplicia, quae posteros ejus merito fuerant secutura, in eo loco
essent, ubi nulla esse sinuntur mala. Vos autem dum negatis ista vel
deformia vel aerumnosa de meritis vitiatae nostrae naturae venire,
commixtionem permittitis alienae, atque ita miseri et Manichaeos
adjuvare cogimini, et mala illa in paradisum revocat error vester,
unde illa abstulerat pudor vester.
|
|
