|
JUL. Haud sane impugnavero eos qui autumant Adam, si
dicto audiens exstitisset, ad immortalitatem potuisse pro remuneratione
transferri. Enoch quippe et Eliam translatos legimus, ne viderent
mortem. Verum aliud sunt instituta naturae, aliud praemia
obedientiae. Non est enim tanti unius meritum, ut universa quae
naturaliter sunt instituta perturbet. Exercuisset se igitur in
reliquis innata mortalitas, etiamsi primus ille in aeternitatem a
diuturnitate migrasset. Non inficiabili conjectura, sed certo res
tenetur exemplo: siquidem Enoch filii, immortalitate parentis non
potuerunt asseri a conditione moriendi. Nec illud forte putetur
occurrere, quoniam si non peccatores, justi tamen omnes ad
immortalitatem sine intercessu corporalis dissipationis evaderent:
siquidem Abel justorum primus, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, et
omnia sanctorum agmina, tam in novo quam in Vetere Testamento, et
meritum suum virtutibus, et naturam morte docuerunt. Rem in absoluto
positam Christi quoque confirmavit auctoritas. Nam cum ei Sadducaei
quaestionem exemplo septinubae mulieris intulissent, rogantes, si
corporum excitatio crederetur, a quo marito esset potissimum
vindicanda, respondit: Erratis, nescientes Scripturas, neque Dei
virtutem; in resurrectione enim neque nubent, neque uxores accipient;
neque enim morientur (Matth. XXII, 29, 30, et Luc.
XX, 35, 36). Conscius operis sui, propter quid conjugia
instituisset expressit, videlicet ut damna mortis fetura suppleret;
statim autem cessatum ire munificam fecunditatem, cum mors avara
cessaverit. Si ergo, Christo teste qui condidit, fertilitas ob hoc
creata est, ut cum fragilitate confligeret, et haec conditio nuptiarum
ante peccatum ordinata est; apparet quoque mortalitatem non ad
praevaricationem spectare, sed ad naturam ad quam spectare leguntur et
nuptiae. Illa ergo lex quae promulgata est, id est, Quacumque die
ex interdicto ederis, morte morieris: poenalis mors intelligitur, non
corporalis; peccatis, non seminibus imminens; quam non incurrit nisi
praevaricatio, non evadit nisi emendatio. Die autem peccati quod
dicitur inferenda, mos Scripturae est, quae damnatum solet vocare
damnandum. Inde est quod in Evangelio Dominus, Omnis, inquit,
qui non crediderit in me, jam judicatus est; quia non credidit in
nomine unigeniti Filii Dei (Joan. III, 18). Non quod
infidelitas Christum negans, ante tempus judicii, supplicio juncta
esset perpetuo; cum omnes qui ad fidem veniunt, prius fuerint
infideles: sed ut censura praecipientis appareat, dicuntur peccata jam
esse supplicia. Denique Adam ipsum, et ille liber qui Sapientia
dicitur, et multorum opinio, secuta emendatione asserit expiatum.
AUG. Si non oppugnas, ut dicis, eos qui existimant Adam, si
dicto audiens exstitisset, ad immortalitatem pro remuneratione potuisse
transferri; discerne immortalitatem, majorem scilicet a minore. Nam
et ista non absurde immortalitas dicitur, qua potest quisque non mori,
si non faciat unde moriatur, quamvis possit et facere. In hac
immortalitate fuit Adam: hanc immortalitatem merito praevaricationis
amisit. Haec ei subministrabatur de ligno vitae, a quo non est
prohibitus, quando legem bonam, ne peccaret, accepit, sed quando
mala voluntate peccavit: tunc enim de paradiso ejectus est, ne
extenderet manum ad lignum vitae, et manducaret, et viveret in
aeternum. Unde intelligendus est de hoc ligno vitae solere sumere
sacramentum; de caeteris alimentum. De solo enim ligno quod
appellatum est dignoscentiae boni et mali, non manducare praeceptum est
ei. Cur ergo putetur non manducasse de ligno vitae, quandoquidem et
caeteris longe praestabilius erat, et illo solo excepto in quo
peccavit, ex omnibus manducandi acceperat potestatem? Dei namque
praecipientis haec verba sunt: Ab omni ligno, inquit, quod est in
paradiso, edes: de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non
manducabis de illo (Gen. II, 16 et 17). Itemque ista sunt
verba damnantis: Quia audisti, inquit, vocem mulieris tuae, et
edisti de ligno, de quo praeceperam tibi, de eo solo non edere
(Id., III, 17). Quae igitur fuit causa ut non praecipue de
ligno vitae manducare curaret, cum prohibitus non fuerit nisi ab illo
solo, cujus usurpatione peccavit? Imo si vigilanter intelligamus,
sicut de ligno interdicto manducando peccavit, ita de ligno vitae non
manducando peccaret; quoniam ipse sibi vitam, quae ex illo ligno
aderat, invideret. Illa vero immortalitas in qua sancti Angeli
vivunt, et in qua nos quoque victuri sumus, procul dubio major est.
Non enim talis, in qua homo habeat quidem in potestate non mori,
sicut non peccare, sed tamen possit et mori, quia potest peccare: sed
talis est illa immortalitas, in qua omnis qui ibi est, vel erit, mori
non poterit, quia nec peccare jam poterit. Tanta quippe erit ibi
voluntas bene vivendi, quanta etiam nunc est voluntas beate vivendi,
quam nobis nec miseria potuisse videmus auferri. In hanc
immortalitatem, nullo ambigente majorem, si ex illa minore dicas Adam
remuneratione obedientiae, nulla interposita morte potuisse mutari;
dices aliquid quod recta fides non debeat improbare: si autem sic
laudas istam, ut neges illam; profecto et mortibus, et morientium
cladibus, quas non ferendo urgentur in mortem, cogeris implere
paradisi faciem; atque ita tuam decolorare, ut te velis fugere, si
illam in speculo possis aspicere. Cur enim et posteri primi hominis in
paradiso nati, et non solum boni, verum etiam beati, cogerentur
mori, si eos nulla culpa de paradiso exire compelleret, ubi erat
lignum vitae, et summa ex illo vivendi potestas, moriendi autem nulla
necessitas? A qua necessitate translati sunt Enoch et Elias: in his
enim terris erant, ubi lignum vitae non erat, et ideo eos ad hujus
vitae finem, communis omnibus necessitas mortis urgebat. Nam quo eos
credendum est fuisse translatos, nisi ubi est ipsum vitae lignum, unde
illis sit potestas vivendi, nec ulla moriendi necessitas; sicut esset
in paradiso hominibus, in quibus nulla peccandi oriretur voluntas,
quae illos ibi esse non sineret, ubi nulla aequitas mori cogeret?
Quapropter exempla Enoch et Eliae nos potius quam vos adjuvant.
Deus quippe in his duobus ostendit, quid etiam illis quos dimisit de
paradiso, praestaturus esset, si peccare noluissent: inde namque
ejecti sunt isti, quo trajecti sunt illi. Ubi etiam hoc eis Dei
gratia credimus esse collatum, ne haberent unde dicerent, Dimitte
nobis debita nostra (Matth. VI, 12). In his enim terris, ubi
corpus corruptibile eorum animas aggravabat (Sap. IX, 15), ita
confligebant magno agone cum vitiis, ut tamen si dicerent se non habere
peccatum, se ipsos deciperent, et veritas non esset in eis (I
Joan. 1, 8). Qui sane creduntur ad exiguum temporis redituri in
has terras, ut etiam ipsi cum morte confligant, et quod primi hominis
propagini debetur exsolvant. Unde intelligendum est, quod ii qui
peccatum nullum haberent, et filii eorum, si paradisi habitatores in
eadem rectitudine permanerent, magis in illa immortalitate
persisterent, donec in ampliorem, nulla interposita morte,
transirent, si eis qui sic erant in his terris extra paradisum justi,
ut non possent dicere se non habere peccatum, id est, Enoch et Eliae
tantam diuturnitatem vitae fateamur esse collatam. Sed Dominus,
inquis, interrogatus de septinuba illa muliere, sua responsione
firmavit, propterea nuptias institutas, ut damna mortis fetura
suppleret; cessaturam vero munificam fecunditatem, cum mors avara
cessaverit. Omnino erras, qui propterea putas instituta esse
conjugia, ut decessio mortuorum suppleretur successione nascentium.
Instituta sunt namque conjugia, ut filios patribus, et patres
filiis, certos faceret pudicitia feminarum. Nam et permixto usu atque
indiscreto quarumque mulierum, homines nasci possent: sed certa
necessitudo inter patres et filios esse non posset. Si autem nemo
peccaret, et ob hoc etiam nemo moreretur; sanctorum numero terminato,
quantus futuro sufficeret saeculo, hoc saeculum finiretur, ubi et non
peccandi et peccandi facultas esset, atque illud succederet, ubi
quisquam peccare non posset. Si enim animae corporibus exutae,
possunt esse vel miserae vel beatae, et tamen peccare non possunt:
quis fidelium neget, in regno Dei, ubi erit corpus incorruptibile,
quod non gravabit animam, sed ornabit, nec alimentis amplius
indigebit, hunc affectum futurum, ut nullius ibi ullum possit esse
peccatum, non id agente nulla voluntate, sed bona? Dominus ergo ubi
dixit, cum de resurrectione loqueretur, Neque nubent, neque uxores
accipient; neque enim morientur; non ideo dixit, ut propter morientes
ostenderet nuptias institutas; sed quia sanctorum numero impleto, non
opus esset aliquem nasci, ubi necesse esset neminem mori. Sed,
inquis, Adam secuta emendatione a delicto suo asseritur expiatus, et
libro Sapientiae, et opinione multorum: et tamen, inquis, mortuus
est, ut sciremus corporis mortem non pertinere ad supplicium illius
peccati, sed ad instituta naturae. Quasi vero David duo illa scelera
gravia, id est, adulterium et homicidium, non sic expiaverit
poenitendo, ut ei datam veniam propheta ipse qui eum terruerat
testaretur: et tamen ita ea quae Deus fuerat comminatus, legimus
subsecuta, ut intelligamus ad hoc profuisse illam veniam, ne homo qui
tanta mala commiserat, sempiterno pro eis supplicio plecteretur. Erat
ergo et primo homini, ad quam rem proficeret poenitentia, id est, ut
eum diuturna, non tamen aeterna poena puniret. Unde factum est, quod
rectissime creditur, ut eum filius ejus, id est, secundum hominem
Dominus Jesus, quando ad inferna descendit, ab inferni vinculis
solveret. Tunc enim, juxta librum Sapientiae, intelligendus est
eductus a delicto suo, ut hoc ille liber non factum dixisse, sed
futurum praedixisse monstretur, quamvis per verbum praeteriti
temporis: sic enim ait, Eduxit illum a delicto suo (Sap. X,
2), quemadmodum dictum est, Eoderunt manus meas (Psal. XXI,
17), et caetera, quae ibi per verba praeteriti temporis futura esse
dicuntur. Ac per hoc et morte corporis factum est, ut pro peccato
poenam lueret temporalem; et poenitentia non nihil actum est, ut
evaderet sempiternam: ubi plus valuit gratia liberantis, quam meritum
poenitentis. Non est unde te munias adversus impetum veritatis, quo
cum tuis machinis in clarissima luce prosterneris, nec in Dei
paradisum et mortes et innumerabiles morbos, mortiferis cruciatibus
plenos, immittere ulla penitus ratione permitteris. Crede Deo
dicenti, Quacumque die ederitis ex eo, morte moriemini (Gen.
II, 17). Eo quippe die coeperunt mori, quo separati a ligno
vitae, quod utique in loco positum corporali, corpori vitam
subministrabat, necessitatem mortis conditionemque sumpserunt. Certe
damna mortis et mors avara, verba sunt tua: saltem te ista verba tam
dura et horrenda, ut paradiso Dei parceres, admonerent. Tantumne te
offendit locus praedicatissimus beatorum, ut a te in eum et mors et
damnifica et avara mittatur? O inimici Dei gratiae, inimici paradiso
Dei, quo amplius progredi poteritis, quam ut sanctarum deliciarum
dulcedinem amarissimis poenis impleatis, nihilque velitis esse
paradisum nisi gehennam minorem?
|
|
