CAPUT II. Inter quos sit amicitia vera.

Constat mihi, Tullium verae amicitiae ignorasse virtutem, cum ejus principium finemque Christum penitus ignoraverit: qui est alpha et omega, principium et finis omnium bonorum. Quid est amicitia? Tullius ait: Amicitia est rerum humanarum et divinarum cum benevolentia et charitate consensus. Quis huic gentili fortem charitatis affectum, benevolentiaeque operum expressit? Sed haec vera amicitia non potest esse inter eos qui sine Christo sunt. Ab amore, ut mihi videtur, amicus dicitur: ab amico, amicitia. Est amor quidam animae rationalis affectus, per quem ipsa aliquid cum desiderio quaerit et appetit ad fruendum: per quem et fruitur eo cum quadam suavitate interiori, amplectitur et conservat adeptum. Porro amicus quasi amoris vel ipsius animi custos dicitur: quoniam amicum meum amoris mutui, vel ipsius animi mei oportet esse custodem, ut omnia ejus secreta fideli silentio servet; quidquid in eo vitiosum viderit, pro viribus caveat et deleat ; cui et gaudenti congaudeat, et dolenti condoleat, et omnia sua consentiant, qui amici sunt. Amicitia igitur ipsa virtus est, quae talis dulcedinis ac dilectionis foedere ipsi amico copulatur, ut unum fiat de pluribus . Unde ipsam amicitiam non inter fortuita vel caduca, sed inter ipsas virtutes quae aeternae sunt, etiam mundi hujus philosophi collocarunt. Unde Salomon in Proverbiis, Omni tempore diligit qui amicus est (Prov. XVII, 17): manifeste declarans eam aeternam, si vera est. Si autem desierit, nunquam vera fuit. Hoc volo te scire, nunquam fuisse amicum, qui laesit eum quem in amicitiam semel recepit: nec eum verae amicitiae gustasse delicias, qui vel laesus desiit diligere quem semel amavit. Sed si arguatur, si tradatur flammis, si cruci affigatur, omni tempore diligit qui amicus est. Unde dicit Hieronymus: Amicitia quae desinere potest, nunquam vera fuit, cum amicitiae deberent esse immortales (Epist. 41, ad Ruffin.). Cum tanta sit in amicitia vera perfectio, non est mirum quod rari fuerint hi, quos veros amicos antiquitas commendavit.

(Lib. de Amic. n. 15).

Unde virtuosae mentis est sublimia semper et ardua meditari, ut adipiscatur optata, vel lucidius intelligat et cognoscat optanda: cum non parum credendus sit profecisse, qui virtutis cognitione didicit quam longe sit a virtute. Nonne Pylades et Orestes parati fuerunt pro invicem mori? Sed majori virtutis amore pollebant de quibus legitur: Multitudinis credentium erat cor unum, et anima una (Act. IV, 32). Et sancti martyres pro fratribus animas posuerunt, non pepercerunt laboribus, non corporis cruciatibus. Sed mirum non est quod multo plures gremio charitatis quam amicitiae amplexibus recipiendos divina sanxit auctoritas, quae non solum amicos, sed etiam inimicos charitatis lege complectitur (Matth. V, 44). Amicos solos illos dicimus, quibus cor nostrum, et quidquid in illo est, committere non formidamus, illis vicissim nobis eadem fidei lege et securitate constrictis. Falso ergo praeclarum nomen amicitiae assumunt, inter quos est convenientia vitiorum: quoniam qui non amat, amicus non est. Non autem amat hominem, qui diligit iniquitatem: et hic odit animam suam, et alterius amare non poterit. Cum vero in tali amicitia, quam vel libido commaculat, vel avaritia foedat, vel incestat luxuria, tanta et talis experiatur dulcedo; libet conjicere quantum habeat suavitatis illa, quae quanto honestior est, tanto est et securior; quanto castior, tanto jucundior; quanto liberior, tanto et felicior.