|
9. Ecce modo, modo dum sumus , dum vivimus, dum nos vivere
scimus, dum meminisse nos, et intelligere, et velle certissimi sumus
, qui nos naturae nostrae magnos cognitores esse jactamus, quid valeat
memoria nostra, vel intelligentia, vel voluntas, omnino nescimus.
Amicus quidam meus jam inde ab adolescentia, Simplicius nomine, homo
excellentis mirabilisque memoriae, cum interrogatus esset a nobis,
quos versus Virgilius in omnibus libris supra ultimos dixerit;
continuo, celeriter, memoriterque respondit. Quaesivimus etiam
superiores ut diceret, dixit. Et credidimus eum posse retrorsum
recitare Virgilium. De quocumque loco voluimus, petivimus ut
faceret, fecit. De prosa etiam de quacumque oratione Ciceronis,
quam memoriae commendaverat, id eum facere voluimus; quantum voluimus
sursum versus secutus est. Cum admiraremur, testatus est Deum ,
nescisse se hoc posse ante illud experimentum: ita, quantum ad
memoriam attinet, tunc se ejus animus didicit; et quandocumque
discere, nisi tentando et experiendo non posset. Et utique antequam
tentaret, idem ipse erat: cur se igitur nesciebat?
10. Saepe nos praesumimus aliquid memoria retenturos, et cum id
putamus, non scribimus; nec nobis postea cum volumus venit in mentem,
nosque poenitet credidisse venturum, vel litteris non illigasse ne
fugeret; et subito rursus, cum id non quaeramus, occurrit. Numquid
nos non eramus, quando id cogitabamus? nec tamen hoc sumus quod
fuimus, quando id cogitare non possumus. Quid est ergo, quod nescio
quomodo subtrahimur negamurque nobis; itemque nescio quomodo proferimur
ad nos, reddimurque nobis? quasi alii simus, et alibi simus, quando
quaerimus, nec invenimus quod in memoria nostra posuimus; neque nos
ipsi ad nos ipsos veluti alibi positos pervenire possimus, et tunc
perveniamus quando invenimus. Ubi enim quaerimus nisi apud nos? et
quid quaerimus nisi nos? quasi non simus in nobis, et aliquo
recesserimus a nobis. Nonne attendis, et exhorrescis tantam
profunditatem? Et quid est hoc aliud quam nostra natura, nec qualis
fuit, sed qualis nunc est? Et ecce magis quaeritur, quam
comprehenditur. Saepe mihi propositam quaestionem putavi me
intellecturum, si inde cogitarem; cogitavi, nec potui: saepe non
putavi, et tamen potui. Vires itaque intelligentiae meae non sunt
mihi utique cognitae, et credo quia nec tibi.
11. Sed me contemnis forsitan confitentem, et propter hoc quoque
pecoribus comparabis. Ego autem monere, vel si non dignaris, certe
admonere non desino, ut agnoscas potius communem infirmitatem, in qua
virtus perficitur: ne pro cognitis incognita praesumendo, ad veritatem
pervenire non possis. Puto enim esse aliquid, quod et tu intelligere
quaeris, nec potes, nec tamen quaereres, nisi te posse sperares. Ac
per hoc et tu vires intelligentiae tuae nescis, qui naturae tuae
scientiam profiteris, nec mecum igorantiam confiteris. Quid dicam de
voluntate, ubi certe liberum a nobis praedicatur arbitrium? Nempe
beatissimus apostolus Petrus volebat pro Domino animam ponere
(Joan. XIII, 37): plane volebat; neque enim Deum id
pollicendo fallebat: sed quantas vires haberet, voluntas ipsa
nesciebat. Proinde vir tantus, qui Filium Dei esse cognoverat, se
latebat. Scimus nos itaque aliquid velle, seu nolle: sed voluntas
nostra etiam cum bona est, quantum valeat, quantas vires habeat,
quibus tentationibus cedat, quibusve non cedat, si nos non fallimus,
fili dilecte, nescimus.
|
|
