|
1. Habent tamen isti de captivitate religionis causa etiam sponte
toleranda et in suis praeclaris viris nobilissimum exemplum. Marcus
Attilius Regulus, imperator populi Romani, captivus apud
Carthaginenses fuit . Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi,
quam eorum tenere captivos, ad hoc impetrandum etiam istum praecipue
Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius juratione
constrictum, si quod volebant minime peregisset, rediturum esse
Carthaginem. Perrexit ille, atque in senatu contraria persuasit,
quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae reipublicae mutare
captivos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire compulsus
est; sed quod juraverat , id sponte complevit. At illi eum
excogitatis atque horrendis cruciatibus necaverunt. Inclusum quippe
angusto ligno, ubi stare cogeretur, clavisque acutissimis undique
confixo, ut se in nullam ejus partem sine poenis atrocissimis
inclinaret, etiam vigilando peremerunt . Merito certe laudant
virtutem tam magna infelicitate majorem. Et per deos ille juraverat,
quorum cultu prohibito, has generi humano clades isti opinantur
infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam vitam prosperam
redderent, si verum juranti has irrogari poenas seu voluerunt, seu
permiserunt, quid perjuro gravius irati facere potuerunt? Sed cur non
ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe sic ille
coluit, ut propter jurisjurandi fidem nec remaneret in patria, nec
inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime
dubitaret. Hoc si huic vitae utile existimabat, cujus tam horrendum
exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo,
nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus:
quandoquidem ille eorum deditus cultui, et victus et captivus
abductus, et quia noluit aliter quam per eos juraverat facere, novo ac
prius inaudito nimiumque horribili supplicii genere cruciatus exstinctus
est. Si autem deorum cultus post hanc vitam velut mercedem reddit
felicitatem, cur calumniantur temporibus christianis, ideo dicentes
Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum
potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille
Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam veritatem tanta quisquam
dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat universam
civitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum vero hominem
posse; quod videlicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea
conservare, quam singulos; cum multitudo constet ex singulis.
2. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captivitate illisque
cruciatibus corporis, animi virtute beatum esse potuisse; virtus
potius vera quaeratur, qua beata possit esse et civitas. Neque enim
aliunde beata civitas, aliunde homo: cum aliud civitas non sit, quam
concors hominum multitudo. Quamobrem nondum interim disputo, qualis
in Regulo virtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo
coguntur fateri, non propter corporis bona, vel earum rerum quae
extrinsecus homini accidunt, colendos deos; quandoquidem ille carere
his omnibus maluit, quam deos per quos juravit offendere. Sed quid
faciamus hominibus qui gloriantur talem se habuisse civem, qualem
timent habere civitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid,
quale accidit Regulo, etiam civitati tam diligenter, quam ille, deos
colenti accidere potuisse fateantur, et christianis temporibus non
calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui
etiam captivi ducti sunt ; hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae
religioni hinc impudenter atque imprudenter illudunt: quia si diis
eorum probro non fuit, quod attentissimus cultor illorum, dum eis
jurisjurandi fidem servaret, patria carnit, cum aliam non haberet,
captivusque apud hostes per longam mortem supplicio novae crudelitatis
occisus est: multo minus nomen criminandum est christianum in
captivitate sacratorum suorum, qui supernam patriam veraci fide
expectantes, etiam in suis sedibus peregrinos se esse noverunt (I
Petr. II, 11).
|
|
