|
1. Quid, quod etiam videntur eorum adfuisse cupiditatibus
implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim
Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum
civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut
in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri
mox victoris irrueret ? Si enim ad haec eum dii eorum non juverunt,
non parum est quod fatentur etiam non propitiis diis suis posse accidere
homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et
posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus,
honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis:
posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute,
inopia, vigiliis, doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod
si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli
superfluo, confitentur. Nam si virtutibus animi et probitati vitae,
cujus praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus
disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et
temporalibus bonis, vel eis quos oderunt nocent, vel eis quos diligunt
prosunt: utquid coluntur? utquid tanto studio colendi requiruntur?
Cur laboriosis tristibusque temporibus, tanquam offensi abscesserint,
murmuratur; et propter eos christiana religio conviciis indignissimis
laeditur? Si autem habent in his rebus, vel beneficii, vel maleficii
potestatem; cur in eis adfuerunt pessimo viro Mario, et optimo
Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelliguntur injustissimi et
pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque
hoc putentur: neque enim minus eos invenitur Regulus coluisse, quam
Marius. Nec ideo vita pessima eligenda videatur, quia magis Mario
quam Regulo dii favisse existimantur. Metellus enim, Romanorum
laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares , etiam rerum
temporalium felix fuit; et Catilina pessimus, oppressus inopia et in
bello sui sceleris prostratus infelix: et verissima atque certissima
felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri
potest.
2. Illa igitur respublica malis moribus cum periret, nihil dii eorum
pro dirigendis vel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret, imo
depravandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se
bonos fingant, quod velut offensi civium iniquitate discesserint.
Prorsus ibi erant; produntur, convincuntur: nec subvenire
praecipiendo, nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a
miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco ejus commendatus
est, ut ei omnia prosperaret ; et ex summa desperatione reversus
incolumis, in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum: ubi quam
cruenta, quam incivilis, hostilique immanior ejus victoria fuerit;
eos qui scripserunt, legant qui volunt . Sed hoc, ut dixi, omitto:
nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed
occultae potius providentiae Dei ad istorum ora claudenda, eosque ab
errore liberandos qui non studiis agunt, sed haec prudenter advertunt.
Quia et si aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt,
quantum secreto Omnipotentis arbitrio permittuntur; ne magnipendamus
terrenam felicitatem, quae, sicut Mario, malis etiam plerumque
conceditur; nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam
pios et bonos unius Dei veri cultores, invitis daemonibus
praepolluisse videamus; nec eosdem immundissimos spiritus vel propter
haec ipsa bona malave terrena propitiandos aut timendos existimemus.
Quia sicut ipsi mali homines in terra, sic etiam illi non omnia quae
volunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinuntur ,
cujus plene judicia nemo comprehendit, juste nemo reprehendit.
|
|
