|
1. Ego quidem sicut Dominum Deum aliquando dominum non fuisse
dicere non audeo , ita hominem nunquam antea fuisse, et ex quodam
tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito
cujus rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit,
affirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor, et scriptum
esse recolo, Quis hominum potest scire consilium Dei? aut quis
poterit cogitare quid velit Dominus? Cogitationes enim mortalium
timidae, et incertae adinventiones nostrae. Corruptibile enim corpus
aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa
cogitantem (Sap. IX, 13-15). Ex his igitur quae in hac
terrena inhabitatione multa cogito (ideo utique multa, quia unum quod
ex illis vel praeter illa, quod forte non cogito, verum est, invenire
non possum), si dixero, semper fuisse creaturam, cujus dominus
esset, qui semper est dominus, nec dominus unquam non fuit; sed nunc
illam, nunc aliam, per alia atque alia temporum spatia, ne aliquam
Creatori coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat:
cavendum est, ne sit absurdum et a luce veritatis alienum, mortalem
quidem per vices temporum semper fuisse creaturam decedentem aliam,
aliam succedentem; immortalem vero non esse coepisse, nisi cum ad
nostrum saeculum ventum est, quando et Angeli creati sunt, si eos
recte lux illa primum facta significat, aut illud potius coelum de quo
dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I,
1): cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne, immortales si
semper fuisse dicantur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem
dixero, non in tempore creatos Angelos, sed ante omnia tempora et
ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui nunquam nisi dominus
fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum
semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte
videatur, Quomodo non semper, cum id quod est omni tempore, non
inconvenienter semper esse dicatur? Usque adeo autem isti omni tempore
fuerunt, ut etiam ante omnia tempora facti sint: si tamen a coelo
coepta sunt tempora, et illi jam erant ante coelum. At si tempus non
a coelo , verum et ante coelum fuit; non quidem in horis, et diebus,
et mensibus, et annis (nam istae dimensiones temporalium spatiorum,
quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu
siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit, Et
sint in signa, et in tempora, et in dies, et in annos (Ibid.,
14): sed in aliquo mutabili motu, cujus aliud prius, aliud
posterius praeterierit , eo quod simul esse non possunt: si ergo ante
coelum in angelicis motibus tale aliquid fuit , et ideo tempus jam
fuit, atque Angeli ex quo facti sunt, temporaliter movebantur; etiam
sic omni tempore fuerunt, quandoquidem cum illis facta sunt tempora.
Quis autem dicat, Non semper fuit, quod omni tempore fuit?
2. Sed si hoc respondero, dicetur mihi, Quomodo ergo non sunt
coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? quomodo
etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelliguntur? Ad hoc
quid respondebitur? An dicendum est, et semper eos fuisse, quoniam
omni tempore fuerunt, qui cum tempore facti sunt, aut cum quibus
tempora facta sunt, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora
creata esse negabimus, quamvis omni tempore tempus fuisse nemo
ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus,
quando nullum erat tempus? Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus
enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus,
quando non erat Jerusalem; erat tempus, quando non erat Abraham;
erat tempus, quando non erat homo; et si quid hujusmodi: postremo si
non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus;
possumus dicere, Erat tempus, quando non erat mundus. At vero,
Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconvenienter dicimus,
ac si quisquam dicat, Erat homo, quando nullus erat homo; aut,
Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio atque
alio intelligatur, potest dici aliquo modo, hoc est, Erat alius
homo, quando non erat iste homo. Sic ergo, Erat aliud tempus,
quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere: at vero, Erat
tempus, quando nullum erat tempus, quis vel insipientissimus dixerit?
Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur,
quia omni tempore tempus fuit: ita non est consequens, ut si semper
fuerunt Angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse
dicantur, quia omni tempore fuerunt; et propterea omni tempore
fuerunt, quia nullo modo sine his ipsa tempora esse potuerunt. Ubi
enim nulla creatura est, cujus mutabilibus motibus tempora peragantur,
tempora omnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt,
creati sunt; nec, si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt.
Ille enim semper fuit aeternitate immutabili: isti autem facti sunt;
sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine
quibus tempora nullo modo esse potuerunt: tempus autem quoniam
mutabilitate transcurrit, aeternitati immutabili non potest esse
coaeternum. Ac per hoc etiamsi immortalitas Angelorum non transit in
tempore, nec praeterita est quasi jam non sit, nec futura quasi nondum
sit, tamen eorum motus quibus tempora peraguntur, ex futuro in
praeteritum transeunt: et ideo Creatori, in cujus motu dicendum non
est vel fuisse quod jam non sit, vel futurum esse quod nondum sit,
coaeterni esse non possunt.
3. Quapropter, si Deus semper dominus fuit, semper habuit
creaturam suo dominatui servientem; verumtamen non de ipso genitam,
sed ab ipso de nihilo factam; nec ei coaeternam: erat quippe ante
illam, quamvis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente
, sed manente perpetuitate praecedens . Sed hoc si respondero eis qui
requirunt quomodo semper creator, semper dominus fuit, si creatura
serviens non semper fuit; aut quomodo creata est, et non potius
creatori coaeterna est, si semper fuit: vereor ne facilius judicer
affirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id quod
Creator noster scire nos voluit: illa vero quae vel sapientioribus in
hac vita scire permisit, vel omnino perfectis in alia vita scienda
servavit, ultra vires meas esse confiteor. Sed ideo putavi sine
affirmatione tractanda, ut qui haec legunt, videant a quibus
quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos
arbitrentur; potiusque intelligant quam sit Apostolo obtemperandum
praecipienti salubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam quae data
est mihi, omnibus qui sunt in vobis, non plus sapere quam oportet
sapere; sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est
mensuram fidei (Rom. XII, 3). Si enim pro viribus suis alatur
infans, fiet ut crescendo plus capiat: si autem vires suae capacitatis
excedat, deficiet antequam crescat.
|
|
