|
1. Procursus igitur civitatis Dei, ubi pervenit ad Regum tempora,
quando David Saüle reprobato ita regnum primus obtinuit, ut ejus
deinde posteri in terrena Jerusalem diuturna successione regnarent,
dedit figuram, re gesta significans atque praenuntians, quod non est
praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod attinet ad
duo Testamenta, vetus et novum: ubi sacerdotium regnumque mutatum est
per sacerdotem eumdemque regem novum ac sempiternum, qui est Christus
Jesus. Nam et Heli sacerdote reprobato substitutus in Dei
ministerium Samuel, simul officio functus sacerdotis et judicis, et
Saüle abjecto rex David fundatus in regno, hoc quod dico
figuraverunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit
sterilis, et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non
videtur, cum gratulationem suam Domino fundit exsultans: quando
eumdem puerum natum et ablactatum Deo reddit eadem pietate, qua
voverat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, et
exaltatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatum es super inimicos meos
os meum; laetata sum in salutari tuo. Quoniam non est sanctus, sicut
Dominus; et non est justus, sicut Deus noster; non est sanctus
praeter te. Nolite gloriari superbe , et nolite loqui excelsa, neque
procedat magniloquium de ore vestro. Quoniam Deus scientiarum
Dominus, et Deus praeparans adinventiones suas. Arcum potentium
fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus
minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Quia sterilis
peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Dominus mortificat
et vivificat; deducit ad inferos, et reducit. Dominus pauperes facit
, et ditat; humiliat, et exaltat. Suscitat a terra pauperem, et de
stercore erigit inopem: ut collocet eum cum potentibus populi , et
sedem gloriae haereditatem dans eis: dans votum voventi, et benedixit
annos justi: quoniam non in virtute potens est vir. Dominus infirmum
faciet adversarium suum, Dominus sanctus. Non glorietur prudens in
prudentia sua, et non glorietur potens in potentia sua, et non
glorietur dives in divitiis suis: sed in hoc glorietur, qui
gloriatur, intelligere et scire Dominum, et facere judicium et
justitiam in medio terrae. Dominus ascendit in coelos, et tonuit:
ipse judicabit extrema terrae quia justus est ; et dat virtutem regibus
nostris, et exaltabit cornu Christi sui. (I Reg. II,
1-10, sec. LXX).
2. Itane vero verba haec unius putabuntur esse mulierculae, de nato
sibi filio gratulantis? tantumne mens hominum a luce veritatis aversa
est, ut non sentiat supergredi modum feminae hujus dicta quae fudit?
Porro qui rebus ipsis, quae jam coeperunt etiam in hac terrena
peregrinatione compleri, convenienter movetur, nonne intendit, et
aspicit, et agnoscit per hanc mulierem, cujus etiam nomen. id est
Anna, Gratia ejus interpretatur, ipsam religionem christianam,
ipsam civitatem Dei, cujus rex est et conditor Christus, ipsam
postremo Dei gratiam prophetico spiritu sic locutam, a qua superbi
alienantur, ut cadant, qua humiles implentur, ut surgant, quod
maxime hymnus iste personuit? Nisi quisquam forte dicturus est, nihil
istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium, quem
precata impetravit, exsultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi
vult quod ait: Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti
sunt virtute: pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt
terram: quia sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata
est? Numquid septem ipsa pepererat, quamvis sterilis fuerit? Unicum
habebat, quando ista dicebat: sed nec postea septem peperit, sive
sex, quibus septimus esset ipse Samuel; sed tres mares, et duas
feminas (I Reg. II, 20). Deinde in illo populo cum adhuc
nemo regnaret, quod in extremo posuit, Dat virtutem regibus nostris,
et exaltabit cornu Christi sui; unde dicebat, si non prophetabat?
3. Dicat ergo Ecclesia Christi, civitas Regis magni, gratia
plena, prole fecunda; dicat quod tanto ante de se prophetatum per os
hujus piae matris agnoscit Confirmatum est cor meum in Domino, et
exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor, et cornu
vere exaltatum; quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum
est super inimicos meos os meum: quia et in angustiis pressurarum sermo
Dei non est alligatus, nec in praeconibus alligatis. Laetata sum,
inquit, in salutari tuo. Christus est iste Jesus, quem Simeon,
sicut in Evangelio legitur, senex amplectens parvum , agnoscens
magnum, Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace,
quoniam viderunt oculi mei salutare tuum (Luc. II, 29 et
30). Dicat itaque Ecclesia, Laetata sum in salutari tuo.
Quoniam non est sanctus, sicut Dominus; et non est justus, sicut
Deus noster; tanquam sanctus et sanctificans, justus et justificans.
Non est sanctus praeter te: quia nemo fit nisi abs te. Denique
sequitur, Nolite gloriari superbe , et nolite loqui excelsa, neque
exeat magniloquium de ore vestro. Quoniam Deus scientiarum Dominus.
Ipse vos scit, et ubi nemo scit : quoniam qui putat se aliquid esse,
cum nihil sit, se ipsum seducit (Galat. VI, 3). Haec dicuntur
adversariis civitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua virtute
praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ex quibus sunt
etiam carnales Israelitae, terrenae Jerusalem cives terrigenae,
qui, ut dicit Apostolus, ignorantes Dei justitiam, id est quam dat
homini Deus, qui solus est justus justificans; et suam volentes
constituere, id est, velut a se sibi partam, non ab illo impertitam;
justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3), utique quia
superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui
est Deus scientiarum, atque ideo et arbiter conscientiarum, ibi
videns cogitationes hominum, quoniam vanae sunt (Psal. XCIII,
11), si hominum sunt, et ab illo non sunt. Et praeparans,
inquit, adinventiones suas. Quas adinventiones putamus, nisi ut
superbi cadant, et humiles surgant? Has quippe adinventiones
exsequitur, dicens, Arcus potentium infirmatus est, et infirmi
praecincti sunt virtute. Infirmatus est arcus, id est, intentio
eorum qui tam potentes sibi videntur, ut sine Dei dono atque adjutorio
humana sufficientia divina possint implere mandata; et praecinguntur
virtute, quorum interna vox est, Miserere mei, Domine, quoniam
infirmus sum (Psal. VI, 3).
4. Pleni panibus, inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt
terram. Qui sunt intelligendi pleni panibus, nisi iidem ipsi quasi
potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei
(Rom. III, 2)? Sed in eo populo ancillae filii minorati
sunt: quo verbo minus quidem latino, bene tamen expressum est, quod
ex majoribus minores facti sunt: quia et in ipsis panibus, id est
divinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus
acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem quibus lex illa non erat
data, posteaquam per novum Testamentum ad eloquia illa venerunt,
multum esuriendo terram transierunt; quia in eis non terrena, sed
coelestia sapuerunt. Et hoc, velut quaereretur causa cur factum sit,
Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata
est. Hic totum quod prophetabatur eluxit agnoscentibus numerum
septenarium, quo est universae Ecclesiae significata perfectio.
Propter quod et Joannes apostolus ad septem scribit Ecclesias
(Apoc. I, 4), eo modo se ostendens ad unius plenitudinem
scribere: et in Proverbiis Salomonis hoc antea praefigurans
Sapientia, aedificavit sibi domum, et suffulsit columnas septem
(Prov. IX, 1). Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei
civitas, antequam iste fetus, quem cernimus , oriretur. Cernimus
etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmatam Jerusalem
terrenam. Quoniam quicumque filii liberae in ea erant, virtus ejus
erant: nunc vero ibi quoniam littera est, et spiritus non est, amissa
virtute infirmata est.
5. Dominus mortificat, et vivificat: mortificavit illam, quae
multa erat in filiis; et vivificavit hanc sterilem, quae peperit
septem. Quamvis commodius possit intelligi eosdem vivificare, quos
mortificaverit. Id enim velut repetivit addendo, Deducit ad
inferos, et reducit. Quibus enim dicit Apostolus, Si mortui estis
cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera
Dei sedens: salubriter utique mortificantur a Domino: quibus
adjungit, Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi
sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis,
inquit: ecce quomodo salubriter mortificat Deus. Deinde sequitur,
Et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Coloss. III,
1-3): ecce quomodo eosdem ipsos vivificat Deus. Sed numquid
eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrumque sine controversia
fidelium in illo potius videmus impletum, Capite scilicet nostro, cum
quo vitam nostram in Deo Apostolus dixit absconditam. Nam cum
proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum
(Rom. VIII, 32), isto modo utique mortificavit cum. Et
quia resuscitavit a mortuis, eumdem rursus vivificavit. Et quia in
prophetia vox ejus agnoscitur, Non derelinques animam meam in inferno
(Psalm. XV, 10), eumdem deduxit ad inferos et reduxit. Hac
ejus paupertate ditati sumus. Dominus enim pauperes facit, et ditat.
Nam quid hoc sit ut sciamus, quod sequitur audiamus: Humiliat, et
exaltat; utique superbos humiliat, et humiles exaltat. Quod enim
alibi legitur, Deus superbis resistis, humilibus autem dat gratiam
(Jacobi IV, 6); hoc totus habet sermo hujus, cujus nomen
interpretatur Gratia ejus.
6. Jam vero quod adjungitur, Suscitat a terra pauperem: de nullo
melius quam de illo intelligo, qui propter nos factus est pauper, cum
dives esset, ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est,
ditaremur. (II Cor. VIII, 9). Ipsum enim de terra
suscitavit tam cito, ut caro ejus non videret corruptionem. Nec illud
ab illo alienabo, quod additum est, Et de stercore erigit inopem.
Inops quippe idem qui pauper . Stercus vero unde erectus est,
rectissime intelliguntur persecutores Judaei, in quorum numero cum se
dixisset Apostolus Ecclesiam persecutum, Quae mihi, inquit,
fuerunt lucra, haec propter Christum damna esse duxi: nec solum
detrimenta, verum etiam stercora existimavi esse, ut Christum
lucrifacerem (Philipp. III, 7 et 8). De terra ergo
suscitatus est ille supra omnes divites pauper, et de illo stercore
erectus est supra omnes opulentos ille inops: ut sedeat cum potentibus
populi, quibus ait, Sedebitis super duodecim sedes. Et sedem
gloriae haereditatem dans eis. Dixerant enim potentes illi, Ecce nos
dimisimus omnia, et secuti sumus te (Matth. XIX, 28, 27),
hoc votum potentissime voverant.
7. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est,
Dans votum voventi? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum
infirmatus est arcus. Dans, inquit, votum voventi. Non enim
Domino quisquam quidquam rectum voveret, nisi qui ab illo acciperet
quod voveret. Sequitur, Et benedixit annos justi: ut cum illo
scilicet sine fine vivat, cui dictum est, Et anni tui non deficient
(Psal. CI, 28). Ibi enim stant anni, hic autem transeunt,
imo pereunt: antequam enim veniant, non sunt; cum autem venerint,
non erunt, quia cum suo fine veniunt. Horum autem duorum, id est,
Dans votum voventi, et benedixit annos justi; unum est quod facimus,
alterum quod sumimus. Sed hoc alterum Deo largitore non sumitur,
nisi cum ipso adjutore primum illud efficitur: quia non in virtute
potens est vir. Dominus infirmum faciet adversarium ejus: illum
scilicet qui homini voventi invidet, et resistit, ne valeat implere
quod vovit. Potest ex ambiguo graeco intelligi et adversarium suum .
Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto adversarius qui
noster fuerat ipsius fit, et vincitur a nobis ; sed non viribus
nostris: quia non in virtute potens est vir. Dominus ergo infirmum
faciet adversarium suum, Dominus sanctus: ut vincatur a sanctis,
quos Dominus sanctus sanctorum effecit sanctos.
8. Ac per hoc, Non glorietur prudens in prudentia sua, et non
glorietur potens in potentia sua, et non glorietur dives in divitiis
suis: sed in hoc glorietur qui glorietur, intelligere et scire
Dominum, et facere judicium et justitiam in medio terrae . Non parva
ex parte intelligit et scit Dominum, qui intelligit et scit etiam hoc
a Domino sibi dari, ut intelligat et sciat Dominum. Quid enim
habes, ait Apostolus, quod non accepisti? Si autem et accepisti,
quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Id est,
quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem judicium et
justitiam, qui recte vivit. Recte autem vivit, qui obtemperat
praecipienti Deo: et finis praecepti, id est, ad quod refertur
praeceptum, charitas est de corde puro, et conscientia bona, et fide
non ficta (I Tim. I, 5, 15). Porro ista charitas, sicut
Joannes apostolus testatur, ex Deo est (I Joan. IV, 7).
Facere igitur judicium et justitiam, ex Deo est. Sed quid est, in
medio terrae? Neque enim non debent facere judicium et justitiam qui
habitant in extremis terrae? quis hoc dixerit? Cur ergo additium
est, in medio terrae? Quod si non adderetur, et tantummodo
diceretur, facere judicium et justitiam, magis hoc praeceptum ad
utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne
quisquam putaret post finem vitae, quae in hoc agitur corpore,
superesse tempus judicium justitiamque faciendi, quam dum esset in
carne non fecit, et sic divinum evadi posse judicium; in medio
terrae, mihi videtur dictum, cum quisque vivit in corpore. In hac
quippe vita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine
recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio
terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore,
faciendum est judicium et justitia, quod nobis prosit in posterum,
quando recipiet quisque secundum ea quae per corpus gessit, sive
bonum, sive malum (II Cor. V, 10). Per corpus quippe ibi
dixit Apostolus, per tempus quo vixit in corpore. Neque enim si quis
maligna mente atque impia cogitatione blasphemet, neque id ullis
membris corporis operetur, ideo non erit reus, quia id non motu
corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et
corpus. Isto modo congruenter intelligi potest etiam illud quod in
Psalmo legitur, Deus autem rex noster ante saecula operatus est
salutem in medio terrae (Psal. LXXIII, 12): ut Dominus
Jesus accipiatur Deus noster qui est ante saecula, quia per ipsum
facta sunt saecula, operatus salutem nostram in medio terrae, cum
Verbum caro factum est, et terreno habitavit in corpore (Joan. I,
14).
9. Deinde posteaquam prophetatum est in his verbis Annae, quomodo
gloriari debeat qui gloriatur, non in se utique, sed in Domino;
propter retributionem quae in die judicii futura est, Dominus,
inquit, ascendit in coelos, et tonuit: ipse judicabit extrema
terrae, quia justus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis
fidelium. Ascendit enim in coelum Dominus Christus, et inde
venturus est ad vivos et mortuos judicandos. Nam quis ascendit, sicut
dicit Apostolus, nisi qui et descendit in inferiores partes terrae?
Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut
adimpleret omnia (Ephes. IV, 9 et 10.) Per nubes ergo suas
tonuit, quas Spiritu sancto, cum ascendisset, implevit. De quibus
ancillae Jerusalem, hoc est ingratae vineae, comminatus est apud
Isaiam prophetam, ne pluant super eam imbrem (Isai. V, 6).
Sic autem dictum est, Ipse judicabit extrema terrae: ac si
diceretur, Etiam extrema terrae. Non enim alias partes non
judicabit, qui omnes homines procul dubio judicabit. Sed melius
intelliguntur extrema terrae, extrema hominis: quoniam non
judicabuntur, quae in melius vel in deterius medio tempore
commutantur, sed in quibus extremis inventus fuerit qui judicabitur.
Propter quod dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic
salvus erit (Matth. X, 22). Qui ergo perseveranter facit
judicium et justitiam in medio terrae, non damnabitur, cum
judicabuntur extrema terrae. Et dat, inquit, virtutem regibus
nostris: ut non eos judicando condemnet. Dat eis virtutem, qua
carnem sicut reges regant, et in illo mundum, qui propter eos fudit
sanguinem, vincant. Et exaltabit cornu Christi sui. Quomodo
Christus exaltabit cornu Christi sui? De quo enim supra dictum est,
Dominus ascendit in coelos, et intellectus est Dominus Christus;
ipse, sicut hic dicitur, exaltabit cornu Christi sui. Quis ergo est
Christus Christi sui? An cornu exaltabit uniuscujusque fidelis sui,
sicut ista ipsa in principio hujus hymni ait: Exaltatum est cornu meum
in Deo meo? Omnes quippe unctos ejus chrismate, recte christos
possumus dicere: quod tamen totum eum suo capite corpus unus est
Christus. Haec Anna prophetavit, Samuelis mater, sancti viri,
multumque laudati. In quo quidem tunc figurata est mutatio veteris
sacerdotii, et nunc impleta, quando infirmata est quae multa erat in
filiis, ut novum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae
peperit septem.
|
|
