|
1. Quod enim mecum quisquis res humanas naturamque communem utcumque
intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui
pacem habere nolit . Quandoquidem et ipsi qui bella volunt, nihil
aliud quam vincere volunt: ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt
pervenire. Nam quid est aliud victoria, nisi subjectio repugnantium?
quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et
bella, ab his etiam qui virtutem bellicam student exercere imperando
atque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis
enim homo etiam belligerando pacem requirit: nemo autem bellum
pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari volunt,
non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non
ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam volunt. Denique etsi per
seditionem se ab aliis separaverint, cum eis ipsis conspiratis vel
conjuratis suis nisi qualemcumque pacis speciem teneant, non efficiunt
quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut vehementius et tutius
infesti sint paci caeterorum, pacem volunt habere sociorum. Sed etsi
unus sit tam praepollens viribus, et conscios ita cavens, ut nulli
socio se committat, solusque insidians et praevalens, quibus potuerit
oppressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe quos occidere non
potest, et quos vult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis
tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos alios
illic habet, studet profecto esse pacatus: eis quippe ad nutum
obtemperantibus sine dubio delectatur, Nam si non fiat, indignatur,
corripit, vindicat: et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam
saeviendo componit; quam sentit esse non posse, nisi cuidam
principio, quod ipse in domo sua est, caetera in eadem domestica
societate subjecta sint. Ideoque si offerretur ei servitus plurium,
vel civitatis vel gentis, ita ut sic ei servirent, quemadmodum sibi
domi suae serviri volebat; non se jam latronem latebris conderet, sed
regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia
permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad suum
arbitrium volunt vivere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos
facere, si possint, volunt, eisque subjectis leges suae pacis
imponere.
2. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio;
quem fortasse, propter ipsam insociabilem feritatem, semihominem quam
hominem dicere maluerunt . Quamvis ergo hujus regnum dirae speluncae
fuerit solitudo, tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen
inventum sit; nam malus graece KAKOS dicitur, quod ille
vocabatur: nulla conjux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis
filiis vel alluderet parvulis, vel grandiusculis imperaret, nullo
amici colloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo vel hinc tantum
non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit: nihil
cuiquam daret, sed a quo posset quidquid vellet, et quando posset, et
quantum vellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria, cujus,
ut describitur, semper recenti caede tepebat humus (Virgil.
Aeneid. lib. 8, vers. 195, 196), nihil aliud quam pacem
volebat, in qua nemo illi molestus esset, nec ejus quietem vis ullius
terrorve turbaret. Cum corpore suo denique pacem habere cupiebat: et
quantum habebat, tantum illi bene erat. Quandoquidem membris
obtemperantibus imperabat; et ut suam mortalitatem adversum se ex
indigentia rebellantem, ac seditionem famis ad dissociandam atque
excludendam de corpore animam concitantem, quanta posset festinatione
pacaret, rapiebat, necabat, vorabat; et quamvis immanis ac ferus,
paci tamen suae vitae ac salutis immaniter et ferociter consulebat: ac
per hoc si pacem, quam in sua spelunca atque in se ipso habere satis
agebat , cum aliis etiam habere vellet, nec malus, nec monstrum, nec
semihomo vocaretur. Aut si ejus corporis forma, et atrorum ignium
vomitus ab eo deterrebat hominum societatem; forte non nocendi
cupiditate, sed vivendi necessitate saeviebat. Verum iste non
fuerit, vel, quod magis credendum est, talis non fuerit, qualis
vanitate poetica describitur: nisi enim nimis accusaretur Cacus,
parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo, sive semihomo, melius,
ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae
enim saevissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis (nam et
semiferus dictus est) (Virgil., Aeneid. lib. 8, v. 267),
genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo, gignendo, pariendo,
fetus fovendo atque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et
solivagae: non scilicet ut oves, cervi, columbae, sturni apes; sed
ut leones, vulpes, aquilae, noctuae. Quae enim tigris non filiis
suis mitis immurmurat, et pacata feritate blanditur? quis milvus,
quantumlibet solitarius rapinis circumvolet, non conjugium copulat,
nidum congerit, ova confovet, pullos alit, et quasi cum sua
matrefamilias societatem domesticam quanta potest pace conservat?
Quanto magis homo fertur quodammodo naturae suae legibus ad ineundam
societatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus
obtinendam: cum etiam mali pro pace suorum belligerent, omnesque, si
possint, suos facere velint, ut uni cuncti et cuncta deserviant; quo
pacto, nisi in ejus pacem , vel amando, vel timendo consentiant?
Sic enim superbia perverse imitatur Deum. Odit namque cum sociis
aequalitatem sub illo: sed imponere vult sociis dominationem suam pro
illo. Odit ergo justam pacem Dei et amat iniquam pacem suam: non
amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullum quippe vitium
ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema vestigia.
3. Itaque pacem iniquorum in pacis comparatione justorum ille videt,
nec pacem esse dicendam, qui novit praeponere recta pravis et ordinata
perversis. Quod autem perversum est, hoc etiam necesse est ut in
aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus
est, vel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si
quisquam capite deorsum pendeat, perversus est utique situs corporis et
ordo membrorum; quia id quod desuper esse natura postulat, subter
est, et quod illa subter vult esse, desuper factum est; conturbavit
carnis pacem ista perversitas, et ideo est molesta: verumtamen anima
corpori suo pacata est, et pro ejus salute satagit, et ideo est qui
doleat; quae si molestiis ejus exclusa discesserit, quandiu membrorum
manet compago, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo
adhuc est qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur, et
vinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit, et
locum quo requiescat quodammodo ponderis voce poscit, jamque exanime ac
sine ullo sensu, a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, vel
cum tenet eam, vel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur
medicamenta, atque curatio, quae formam cadaveris dissolvi dilabique
non sinat , adhuc pax quaedam partes partibus jungit, totamque molem
applicat terreno et convenienti, ac per hoc loco pacato. Si autem
nulla adhibeatur cura condiendi , sed naturali cursui relinquatur,
tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exaltationibus et nostro
inconvenientibus sensui: id enim est quod in putore sentitur, donec
mundi conveniat elementis, et in eorum pacem particulatim paulatimque
discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius
Creatoris Ordinatorisque subtrahitur, a quo pax universitatis
administratur: quia etsi de cadavere majoris animantis animalia minuta
nascantur, eadem lege Creatoris quaeque corpuscula in salutis pace
suis animulis serviunt: etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus
devorentur, easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis
cujusque mortalium, congrua congruis pacificantes, quaquaversum
trahantur, et rebus quibuscumque jungantur, et in res quaslibet
convertantur et commutentur, inveniunt.
|
|
