|
1. Nam in libris quos EK LOGION FILOSOFIAS
appellat, in quibus exsequitur atque conscribit rerum ad philosophiam
pertinentium velut divina responsa , ut ipsa verba ejus, quemadmodum
ex lingua graeca in latinam interpretata sunt, ponam: Interroganti,
inquit, quem deum placando revocare possit uxorem suam a
Christianismo, haec ait versibus Apollo. Deinde verba velut
Apollinis ista sunt: Forte magis poteris in aqua impressis litteris
scribere, aut adinflans pennas leves per aera ut avis volare, quam
pollutae revoces impiae uxoris sensum. Pergat quomodo vult inanibus
fallaciis perseverans, et lamentationibus fallacissimis mortuum Deum
cantans , quem a judicibus recta sentientibus perditum, pessima in
speciosis ferro vincta mors interfecit. Deinde post hos versus
Apollinis, qui non stante metro latine interpretati sunt, subjunxit
atque ait: In his quidem tergiversationem irremediabilis sententiae
eorum manifestavit, dicens quoniam Judaei suscipiunt Deum magis quam
isti. Ecce ubi decolorans Christum, Judaeos praeposuit
Christianis, confitens quod Judaei suscipiant Deum. Sic enim
exposuit versus Apollinis, ubi a judicibus recta sentientibus
Christum dicit occisum, tanquam illis juste judicantibus, merito sit
ille punitus. Viderit quid de Christo vates mendax Apollinis
dixerit, atque iste crediderit, aut fortasse vatem, quod non dixit,
dixisse iste ipse confinxerit: quam vero sibi constet, vel ipsa
oracula inter se faciat convenire, postea videbimus. Hic tamen
Judaeos, tanquam Dei susceptores, recte dicit judicasse de
Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus
itaque Judaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit, dicens:
Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino tantum (Exod.
XXII, 20). Sed ad manifestiora veniamus, et audiamus quam
magnum Deum dicat esse Judaeorum. Item ad ea quae interrogavit
Apollinem, quid melius, verbum sive ratio, an lex; respondit,
inquit, versibus haec dicens. Ac deinde subjicit Apollinis versus,
in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum
vero, inquit, generatorem, et in regem ante omnia , quem tremit et
coelum, et terra, atque mare, et infernorum abdita, et ipsa numina
perhorrescunt: quorum lex est Pater, quem valde sancti honorant
Hebraei . Tali oraculo dei sui Apollinis, Porphyrius tam magnum
Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum
ergo Deus iste dixerit, Sacrificans diis eradicabitur, miror quod
ipse Porphyrius non perhorruerit, et sacrificans diis eradicari non
formidaverit.
2. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus
illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae; aut quasi
in somnis dii ejus maledixerint Christo, et evigilantes eum bonum esse
cognoverint, digneque laudaverint. Denique tanquam mirabile aliquid
atque incredibile prolaturus, Praeter opinionem, inquit, profecto
quibusdam videatur esse quod dicturi sumus. Christum enim dii
piissimum pronuntiaverunt et immortalem factum, et cum bona
praedicatione ejus meminerunt: Christianos vero pollutos, inquit, et
contaminatos, et errore implicatos esse dicunt; et multis talibus
adversus eos blasphemiis utuntur. Deinde subjicit velut deorum oracula
blasphemantium Christianos. Et post haec, De Christo autem,
inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem
immortalis anima post corpus ut incedit, nosti, a sapientia autem
abscissa semper errat, viri pietate praestantissimi est illa anima,
hanc colunt aliena a se veritate. Deinde post verba hujus quasi
oraculi sua ipse contexens, Piissimum igitur virum, inquit, eum
dixit, et ejus animam, sicut et aliorum piorum, post obitum
immortalitate donatam , et hanc colere Christianos ignorantes .
Interrogantibus autem, inquit, Cur ergo damnatus est? oraculo
respondit dea, Corpus quidem debilitantibus tormentis semper oppositum
est: anima autem piorum coelesti sedi insidet. Illa vero anima aliis
animabus fataliter dedit, quibus fata non annuerunt deorum obtinere
dona, neque habere Jovis immortalis agnitionem, errore implicari.
Propterea ergo diis exosi: quia quibus fato non fuit nosse Deum, nec
dona a diis accipere, his fataliter dedit iste errore implicari. Ipse
vero pius, et in coelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem
non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam: ex eo in eis
facile praecepsque periculum .
3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido,
eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut
consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse responsa; ut
scilicet, quoniam laudant Christum, propterea credantur veraciter
vituperare Christianos; atque ita, si possint, intercludant viam
salutis aeternae, in qua fit quisque christianus? Suae quippe nocendi
astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium , si credatur eis
laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam vituperantibus
Christianos; ut eum qui utrumque crediderit, talem Christi faciant
laudatorem, ne velit esse christianus: ac sic quamvis ab illo
laudatus, ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet
Christus. Praesertim quia ita laudant Christum, ut quisquis in eum
talem crediderit, qualis ab eis praedicatur, Christianus verus non
sit, sed Photinianus haereticus, qui tantummodo hominem, non etiam
Deum noverit Christum : et ideo per eum salvus esse non possit, nec
istorum mendaciloquorum daemonum laqueos vitare vel solvere. Nos autem
neque Apollinem vituperantem Christum, neque Hecaten possumus
approbare laudantem. Ille quippe tanquam iniquum Christum vult
credi, quem a judicibus recta sentientibus dicit occisum; ista,
hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et
hujus intentio, ut nolint homines esse Christianos; quia nisi
Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste vero
philosophus, vel potius qui talibus adversus Christianos quasi
oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso
Christo Hecate atque Apollo concordent, eumque aut ambo condemnent,
aut ambo collaudent. Quod si facere potuissent, nihilominus nos et
vituperatores et laudatores Christi fallaces daemones vitaremus. Cum
vero eorum deus et dea inter se de Christo, ille vituperando, ista
laudando dissentiant; profecto eis blasphemantibus Christianos non
credunt homines, si recte ipsi sentiant.
4. Sane Christum laudans, vel Porphyrius, vel Hecate, cum dicat
eum ipsum dedisse fataliter Christianis, ut implicarentur errore,
causas tamen ejusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex
verbis ejus exponam, prius quaero, Si fataliter dedit Christus
Christianis erroris implicationem, utrum volens, an nolens dederit.
Si volens, quomodo justus? si nolens, quomodo beatus? Sed jam
causas ipsius audiamus erroris. Sunt, inquit, spiritus terreni
minimi loco quodam malorum daemonum potestati subjecti. Ab his
sapientes Hebraeorum, quorum unus iste etiam Jesus fuit, sicut
audisti divina Apollinis , quae superius dicta sunt; ab his ergo
Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus vetabant
religiosos, et ipsis vacare prohibebant: venerari autem magis
coelestes deos, amplius autem venerari Deum Patrem. Hoc autem,
inquit, et dii praecipiunt, et in superioribus ostendimus,
quemadmodum animum advertere ad Deum monent, et illum colere ubique
imperant. Verum indocti et impiae naturae, quibus vere fatum non
concessit a diis dona obtinere, neque habere Jovis immortalis
notionem, non audientes et deos et divinos viros, deos quidem omnes
recusaverunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed
revereri. Deum autem simulantes colere , ea sola per quae Deus
adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater,
nullius indiget: sed nobis est bene, cum eum per justitiam et
castitatem aliasque virtutes adoramus, ipsam vitam precem ad ipsum
facientes, per imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim
purgat, inquit: imitatio deificat affectionem ad ipsum operando.
Bene quidem praedicavit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus
dixit. Quibus praeceptis prophetici Libri pleni sunt Hebraeorum,
quando sanctorum vita sive vituperatur , sive laudatur. Sed in
Christianis tantum errat, aut tantum calumniatur, quantum volunt
daemones, quos opinatur deos, quasi cuiquam difficile sit recolere,
quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur
et templis; et attendere quae legantur, dicantur, audiantur in
ecclesiis, vel Deo vero quid offeratur; et hinc intelligere ubi
aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit vel
inspiravit, nisi diabolicus spiritus, tam vanum apertumque mendacium,
quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos revereantur potius, quam
oderint Christiani? Sed Deus ille quem coluerunt sapientes
Hebraeorum, etiam coelestibus sanctis Angelis et Virtutibus Dei,
quos beatissimos tanquam cives in hac nostra peregrinatione mortali
veneramur et amamus, sacrificari vetat, intonans in lege sua, quam
dedit populo suo Hebraeo, et valde minaciter dicens, Sacrificans
diis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis
terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos vel minores, ne
sacrificetur esse praeceptum; quia et ipsi in Scripturis sanctis dicti
sunt dii, non Hebraeorum, sed gentium; quod evidenter in Psalmo
Septuaginta interpretes posuerunt, dicentes, Quo niam omnes dii
gentium daemonia (Psal. XCV, 5): ne quis ergo putaret istis
quidem daemoniis prohibitum, coelestibus autem vel omnibus, vel
aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit, nisi Domino soli,
id est, nisi Domino tantum: ne forte in eo quod ait, nisi Domino
soli, Dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putat :
quod non ita esse intelligendum, in Scripturis graecis facillime
reperitur.
5. Deus igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste
philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo,
hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus
jam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est, Sacrificans diis
eradicabitur, nisi Domino tantum. Quid opus est in hac ejus lege,
ejusque Prophetis de hac re multa perquirere? Imo non perquirere,
non enim abstrusa vel rara sunt; sed aperta et crebra colligere, et in
hac disputatione mea ponere: quibus luce clarius apparet , nulli
omnino nisi tantum sibi Deum verum et summum voluisse sacrificari.
Ecce hoc unum breviter, imo granditer, minaciter, sed veraciter
dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant,
audiatur, timeatur, impleatur, ne inobedientes eradicatio
consequatur. Sacrificans, inquit, diis eradicabitur, nisi Domino
tantum: non quo rei egeat alicujus, sed quia nobis expedit ut res ejus
simus. Hinc enim canitur in sacris Litteris Hebraeorum: Dixi
Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges (Psal.
XV, 2). Hujus autem praeclarissimum atque optimum sacrificium nos
ipsi sumus, hoc est civitas ejus, cujus rei mysterium celebramus
oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris
praecedentibus disputavimus (Lib. 10, cap. 6, et alibi).
Cessaturas enim victimas, quas in umbra futuri offerebant Judaei, et
unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut jam fieri
cernimus oblaturas, per Prophetas Hebraeos oracula increpuere
divina: ex quibus quantum satis visum est, nonnulla protulimus, et
huic jam operi aspersimus. Quapropter ubi non est ista justitia, ut
secundum suam gratiam civitati obedienti Deus imperet unus et summus,
ne cuiquam sacrificet, nisi tantum sibi; et per hoc in omnibus
hominibus ad eamdem civitatem pertinentibus atque obedientibus Deo,
animus etiam corpori, atque ratio vitiis, ordine legitimo fideliter
imperet; ut quemadmodum justus unus, ita coetus populusque justorum
vivat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum,
sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semetipsum: ubi ergo non
est ista justitia, profecto non est coetus hominum juris consensu et
utilitatis communione sociatus. Quod si non est, utique populus non
est, si vera est haec populi definitio. Ergo nec respublica est:
quia res populi non est, ubi ipse populus non est.
|
|
