|
1. Jam vero Punicis bellis, cum inter utrumque imperium victoria
diu anceps atque incerta penderet, populique duo praevalidi impetus in
alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna
contrita sunt? quae urbes amplae nobilesque deletae? quot afflictae,
quot perditae civitates? quam longe lateque tot regiones terraeque
vastatae sunt? quoties victi hinc atque inde victores? quid hominum
consumptum est, vel pugnantium militum, vel ab armis vacantium
populorum? quanta vis navium marinis etiam praeliis oppressa, et
diversarum tempestatum varietate submersa est? Si enarrare vel
commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus
historiae. Tunc magno metu perturbata Romana civitas ad remedia vana
et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum
Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos
fuerat instituta, felicioribusque temporibus memoria negligente
perierat. Renovarunt etiam pontifices ludos sacros inferis, et ipsos
abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum enim quando renovati
sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat:
cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates
funereasque hinc atque inde victorias, magnos agerent ludos daemonum et
opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo bello Punico
accidit, quam quod ita Romani victi sunt, ut etiam Regulus ille
caperetur, cujus in primo et in altero libro mentionem fecimus (Lib.
1, capp. 15 et 24; et lib. 2, cap. 23), vir plane magnus
et victor antea domitorque Poenorum: qui etiam ipsum primum bellum
Punicum confecisset, nisi aviditate nimia laudis et gloriae duriores
conditiones, quam ferre possent, fessis Carthaginensibus imperasset.
Illius viri et captivitas inopinatissima, et servitus indignissima,
et juratio fidelissima, et mors crudelissima si deos illos non cogit
erubescere, verum est quod aerei sunt, et non habent sanguinem.
2. Nec mala illo tempore gravissima intra moenia defuerunt. Nam
exundante nimis ultra morem fluvio Tiberino pene omnia urbis plana
subversa sunt; allis impetu quasi torrentis impulsis, aliis velut
stagno diuturno madefactis atque sublapsis. Istam deinde pestem ignis
perniciosior subsecutus est, qui correptis circa forum quibusque
celsioribus, etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi
ei veluti vitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum, non
tam honoratae quam damnatae virgines donare consueverant. Tunc vero
illic ignis, non tantum vivebat, sed etiam saeviebat. Cujus impetu
exterritae virgines, sacra illa fatalia, quae jam tres, in quibus
fuerant, presserant civitates , cum ab illo incendio liberare non
possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea
semiustulatus abripuit . Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut vero
erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur
potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem
a se ipsis ignem non repellebant, civitatem, cujus salutem tueri
putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adjuvare?
sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis
nequaquam objicerentur a nobis, si illa sacra dicerent, non tuendis
his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis; et
ideo, cum ea quod corporalia visibiliaque essent, perire contingeret,
nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad
eosdem usus denuo reparari. Nunc vero caecitate mirabili , eis sacris
quae perire possint, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et
temporalis felicitas civitatis perire non posset. Proinde cum illis
etiam manentibus sacris, vel salutis contritio, vel infelicitas
irruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt,
erubescunt .
|
|
