|
Sed in his omnibus belli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac
miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit . Haec
quippe Hispaniae civitas amicissima populi Romani, dum eidem populo
fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere
Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum
ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad
Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem
pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio
Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas
opulentissima, suae reipublicae Romanaeque charissima, octavo vel
nono a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis
scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem
quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contabuit: nam etiam
suorum cadaveribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa
rerum, ne saltem captiva in manus Annibalis perveniret, ingentem
rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se
suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones,
sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine
decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae
subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi
utique medii praefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere
copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus
placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido
obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque
fulminibus Annibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt,
longeque miserunt ; tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe
dicere, honestius illos pro amicis Romanorum, ideo periclitantibus ne
Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habentibus, quam pro
ipsis Romanis, qui pro se pugnabant, atque adversus Annibalem
opulenti erant, potuisse tempestate saevire. Si ergo tutores essent
Romanae felicitatis et gloriae, tam grave ab ea crimen Saguntinae
calamitatis averterent: nunc vero quam stulte creditur diis illis
defensoribus Romam victore Annibale non perisse, qui Saguntinae urbi
non potuerunt, ne pro ejus periret amicitia, subvenire? Si
Saguntinorum christianus populus esset, et hujusmodi aliquid pro fide
evangelica pateretur, quanquam se ipse nec ferro, nec ignibus
corrupisset; sed tamen si pro fide evangelica excidium pateretur, ea
spe pateretur qua in Christum crediderat, non mercede brevissimi
temporis, sed aeternitatis interminae . Pro istis autem diis, qui
propterea coli perhibentur, qui propterea colendi requiruntur, ut
harum labentium atque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis
defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus
respondebunt, nisi quod de illo Regulo exstincto? Hoc quippe
interest, quod ille unus homo, haec tota civitas; utriusque tamen
interitus causa conservatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et
redire ille voluit, et noluit ista transire. Conservata ergo provocat
deorum iram fides? an possunt et diis propitiis perire non solum quique
homines, verum etiam integrae civitates? Utrum volunt, eligant. Si
enim fidei servatae irascuntur illi dii, quaerant perfidos a quibus
colantur: si autem etiam illis propitiis multis gravibusque cruciatibus
afflicti, interire homines civitatesque possunt, nullo fructu
felicitatis hujus coluntur. Desinant igitur succensere, qui sacris
deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim
illis non solum manentibus, verum etiam faventibus, non, sicut modo,
de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini,
excruciati horribiliter etiam penitus interire.
|
|
