|
Has deas non veritas, sed vanitas fecit: haec enim veri Dei munera
sunt, non ipsae sunt deae. Verumtamen ubi est virtus et felicitas,
quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui virtus felicitasque non
sufficit? Omnia quippe agenda complectitur virtus; omnia optanda,
felicitas. Si Jupiter, ut haec daret, ideo colebatur; quia si
bonum aliquid est latitudo regni atque diuturnitas, ad eamdem pertinet
felicitatem; cur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si
autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non
quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae
sicut voluerunt pro sua opinatione finxerunt, inveniant, si possunt,
aliquid quod ab aliquo deo praestari possit homini habenti virtutem,
habenti felicitatem. Quid doctrinae vel a Mercurio, vel a Minerva
petendum esset, cum virtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene
recteque vivendi, virtus a veteribus definita est. Unde ab eo quod
graece ARETE dicitur virtus, nomen artis Latinos traduxisse
putaverunt . Sed si virtus nonnisi ad ingeniosum posset venire, quid
opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos, faceret, cum
hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci, felicitatis
est. Unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut
hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus ejus cultoribus
suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat
parturientibus invocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non
solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae
commendare nascentes, deo Vaticano vagientes, deae Cuninae
jacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae
Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent
mentem; deo Volumno et deae Volumnae, ut bona vellent; diis
nuptialibus , ut bene conjugarentur; diis agrestibus, ut fructus
uberrimos caperent, et maxime ipsi divae Fructeseae; Marti et
Bellonae, ut bene belligerarent; deae Victoriae, ut vincerent; deo
Honori , ut honorarentur; deae Pecuniae, ut pecuniosi essent; deo
Aesculano et filio ejus Argentino, ut haberent aeream argenteamque
pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia
prius aerea pecunia in usu esse coepit, post argentea . Miror autem,
quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est.
Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Jovem, ita et patri
Argentino et avo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat
necesse propter haec bona vel animi, vel corporis, vel externa,
tantam deorum turbam colere et invocare; quos neque omnes commemoravi,
nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque
digestis deos minutos et singulos providere; cum posset magno facilique
compendio una dea Felicitas cuncta conferre; nec solum ad bona
capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur?
Cur enim esset invocanda propter fessos diva Fessonia , propter
hostes depellendos diva Pellonia, propter aegros medicus vel Apollo,
vel Aesculapius, vel ambo simul quando esset grande periculum? Nec
deus Spiniensis , ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut
non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente, vel
nulla mala exorirentur, vel facillime pellerentur. Postremo quoniam
de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus, si felicitas
virtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est: si autem dea
est, cur non dicatur et virtutem ipsam conferre; quandoquidem etiam
virtutem consequi felicitas magna est?
|
|
