|
1. O Marce Varro, cum sis homo omnium acutissimus et sine ulla
dubitatione doctissimus, sed tamen homo, non Deus, nec Spiritu Dei
ad videnda et annuntianda divina in veritatem libertatemque subvectus,
cernis quidem quam sint res divinae ab humanis nugis atque mendaciis
dirimendae: sed vitiosissimas populorum opiniones et consuetudines in
superstitionibus publicis vereris offendere, quas a deorum natura
abhorrere, vel talium, quales in hujus mundi elementis humani animi
suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum eas usquequaque
consideras, et omnis vestra litteratura circumsonat. Quid hic agit
humanum quamvis excellentissimum ingenium? quid tibi humana licet
multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales
deos colere cupis, civiles cogeris: invenisti alios fabulosos, in
quos liberius quod sentis evomas , unde et istos civiles velis nolisve
perfundas. Dicis quippe fabulosos accommodatos esse ad theatrum,
naturales ad mundum, civiles ad urbem: cum mundus opus sit divinum,
urbes vero et theatra opera sint hominum; nec alii dii rideantur in
theatris, quam qui adorantur in templis; nec aliis ludos exhibeatis,
quam quibus victimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista
divideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus
institutos; sed de institutis aliud habere litteras poetarum, aliud
sacerdotum; utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio
falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus inimica est
doctrina veritatis?
2. Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem vocant, de
qua postea disserendum est, placetne tandem vitam aeternam peti aut
sperari a diis poeticis, theatricis, ludicris, scenicis? Absit:
imo avertat Deus verus tam immanem sacrilegamque dementiam. Quid, ab
eis diis , quibus haec placent, et quos haec placant, cum eorum illic
crimina frequententur, vita aeterna poscenda est? Nemo, ut
arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae impietatis
insanit. Nec fabulosa igitur, nec civili theologia sempiternam
quisquam adipiscitur vitam. Illa enim de diis turpia fingendo
seminat, haec favendo metit: illa mendacia spargit, haec colligit:
illa res divinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum
ludos in divinis rebus amplectitur: illa de diis nefanda figmenta
hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festivitatibus
consecrat: facinora et flagitia numinum illa cantat, haec amat: illa
prodit, aut fingit; haec autem aut attestatur veris, aut oblectatur
et falsis. Ambae turpes, ambaeque damnabiles: sed illa, quae
theatrica est, publicam turpitudinem profitetur; ista, quae urbana
est, illius turpitudine ornatur. Hinccine vita aeterna sperabitur,
unde ista brevis temporalisque polluitur? an vero vitam polluit
consortium nefariorum hominum, si se inserant affectionibus et
assensionibus nostris, et vitam non polluit societas daemonum, qui
coluntur criminibus suis? Si veris, quam mali? si falsis, quam
male?
3. Haec cum dicimus, videri fortasse cuipiam nimis harum rerum
ignaro potest ea sola de diis talibus majestati indigna divinae, et
ridicula, detestabilia celebrari, quae poeticis cantantur carminibus,
et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones,
sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si
ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam
celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet
exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in
theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus
auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui
generis, distinguere conaretur, eam magis ex utraque temperatam, quam
ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quae scribunt
poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem
philosophi, plus quam ut ea vulgum scrutari expediat. Quae sic
abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad civiles rationes
assumpta sint non pauca. Quare quae sunt communia cum poetis , una
cum civilibus scribemus: e quibus major societas debet esse nobis cum
philosophis, quam cum poetis. Non ergo nulla cum poetis. Et tamen
alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad
physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat;
ibi, quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse; poetas,
delectationis. Ac per hoc ea quae a poetis conscripta populi sequi non
debent, crimina sunt deorum: quae tamen delectant et populos et deos.
Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non
utilitatis: ea tamen scribunt, quae dii expetant, populi exhibeant.
|
|
