|
Sed ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus
turpitudinem miserrimi erroris, velut altioris doctrinae specie,
colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat,
ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse;
quae cum oculis animadvertissent hi qui adissent doctrinae mysteria,
possent animam mundi ac partes ejus, id est deos veros, animo videre:
quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc videri secutos quod
mortalium animus qui est in corpore humano, simillimus est immortalis
animi : tanquam si vasa ponerentur causa notandorum deorum, et in
Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret vinum, per id
quod continet id quod continetur: ita per simulacrum quod formam
haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo velut vase
natura ista soleat contineri, cujus naturae deum volunt esse, vel
deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste vir doctissimus
penetraverat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime,
num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi
sobrie visum est, quod hi qui primi populis simulacra constituerunt,
et metum dempserunt civibus suis, et errorem addiderunt, castiusque
deos sine simulacris veteres observasse Romanos? hi enim tibi fuerunt
auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si
et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum
de simulacris non constituendis, interim verum , timoris silentio
premeres, et in hujuscemodi perniciosis vanisque figmentis mysteria
ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tamen tua tam
docta et ingeniosa (ubi te multum dolemus) per haec mysteria doctrinae
ad Deum suum , id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec
cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est omnium anima, sed
qui fecit omnem animam, quo solo illustrante fit anima beata, si ejus
gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ista
mysteria doctrinae qualia sint, quantique pendenda, quae sequuntur
ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac
partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam,
eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae
rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima
praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes
physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis
selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et
quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si
autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi
naturalis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum
Deum qui fecit et animam: quanto est abjectior et falsior ista
civilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam; sicut ipsae
interpretationes ejus, ex quibus quaedam necessario commemorare me
oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia
demonstrabunt?
|
|
