CAPUT IV. Mens animae speculum. Scientia unde nobis. Spiritualia fide attingi, non ratione. Spiritus sex modis in Scriptura dicitur. Aer. Ventus. Vita brutorum.

DISC. Evidens quidem ratio docet Deum humanis verbis inedicibilem, sed intellectualis mens inhianter desiderat eum sibi utcumque fieri cognoscibilem; quae mens instar speculi animae videtur, in quo ipsam imaginem Creatoris sui contempletur.

MAG. Universa quae in rebus creatis novimus, per corporeos sensus cognovimus. Et ea quidem quae nec visu nec experientia didicimus, per comparationes visorum vel expertorum discimus, ut quae de bestiis vel ignotis hominibus legimus; quae autem nobis penitus incognita, per comparationes notas non significantur, nunquam prorsus scientiae nostrae notificantur. Et ideo quia spiritualia nobis sunt invisibilia, atque corporeis sensibus incomparabilia, nunquam erunt nobis aliqua ratione probabilia. Quia vero haec constat esse, sed per similia edoceri nequeunt, fidem tantum credentium exigunt.

DISC. Quae ratio argumentis probat, quanquam in comparatione deficiant, necesse est ut rationalis quisque credere non renuat: tu tantum profer quid de spiritibus sciendum tibi ratio innuat.

MAG. Sex modis in Scripturis spiritus substantialiter dici, non nescio a vobis sciri. Primo summus omnium Deus spiritus appellatur, ut ibi: Spiritus est Deus; et qui adorant eum, in spiritu oportet adorare (Joan. IV, 24). Secundo angeli spiritus dicuntur, ut ibi: Qui facit angelos suos spiritus (Psal. CIII, 4). Tertio animae spiritus nuncupantur, ut ibi: Exibit spiritus ejus, et caro revertetur in terram (Psal. CXLV, 4). Quarto vita brutorum animalium spiritus vocatur, ut ibi: Quis scit si spiritus jumentorum descendat deorsum (Eccle. III, 21)? Quinto venti dicuntur spiritus, ut ibi: Spiritus procellarum (Psal. CXLVIII, 8). Sexto aer spiritus scribitur, ut ibi: Os meum aperui, et attraxi spiritum (Psal. CXVIII, 131). Quorum definitio talis est: Aer est spiritus sensilis, non sensibilis: id est, quem nos attrahendo sentimus, ipse nihil sentiens, cunctis tamen sub coelo viventibus spiramen exhibens. Ventus spiritus est aer, Dei nutu, aliquo motu agitatus, procellis aquarum augmentatus, per angelica ministeria excitatus, per eadem tranquillatus. Vita brutorum animalium est spiritus vitalis constans de aere et sanguine, animalis, invisibilis, sed sensibilis, memoriam habens, sed intellectu carens, cum carne moriens, in aera evanescens.