|
25. Matthaeus vero de Joanne ita contexit: In diebus autem illis
venit Joannes Baptista praedicans in deserto Judaeae, et dicens:
Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Hic est
enim qui dictus est per Isaiam prophetam dicentem: Vox clamantis in
deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus (Id.
III, 1-3). Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Isaiae
testimonium esse de Joanne (Marc. I, 3, et Luc. III,
4). Nam plura verba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas
commemoravit, cum de Baptista Joanne narraret. Joannes autem
evangelista ipsum Joannem Baptistam de seipso idem testimonium Isaiae
protulisse commemorat (Joan. I, 23): sicut nunc Matthaeus
dixit quaedam Joannis verba, quae alii non dixerunt. Praedicans,
inquit, in deserto Judaeae, et dicens: Poenitentiam agite,
appropinquavit enim regnum coelorum: haec verba Joannis alii
praetermiserunt. Jam vero quod sequitur Matthaeus et adjungit, Hic
est enim qui dictus est per prophetam Isaiam dicentem: Vox clamantis
in deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus, ambigue
positum est, nec elucet utrum ex persona sua idem Matthaeus hoc
commemoraverit, an adhuc verba ejusdem Joannis secutus adjunxerit, ut
totum hoc Joannes dixisse intelligatur, Poenitentiam agite,
appropinquavit enim regnum coelorum: hic est enim qui dictus est per
Isaiam prophetam, et caetera. Neque enim hoc movere debet quia non
ait, Ego sum enim, qui dictus sum per Isaiam prophetam; sed ait,
Hic est enim, qui dictus est. Solet quippe esse talis locutio et
ipsorum Evangelistarum Matthaei et Joannis. Nam et Matthaeus
dixit, Invenit hominem sedentem in telonio (Matth. IX, 9);
nec dixit, Invenit me: et Joannes, Hic est, inquit, discipulus
qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec; et scimus quia
verum est testimonium ejus (Joan. XXI, 24); non dixit, Ego
sum, aut, Verum est testimonium meum. Dominus autem ipse saepissime
dicit, Filius hominis (Matth. IX, 6, et XVI, 27), aut
Filius Dei (Joan. V, 25); et non dicit, Ego: et,
Oportebat, inquit, Christum pati et resurgere a mortuis tertio die
(Luc. XXIV, 46); non ait, Oportebat me pati. Potuit ergo
et Joannes Baptista, cum dixisset, Agite poenitentiam,
appropinquavit enim regnum coelorum, de seipso adjungere quae
sequuntur, Hic est enim qui dictus est per Isaiam prophetam, etc.,
ut post verba ejus Matthaeus ita narrationem contexat, Ipse autem
Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, etc. Quod si ita
est, non mirum si et interrogatus quid diceret de seipso, sicut narrat
Joannes Evangelista, Ego, ait, vox clamantis in deserto (Joan.
I, 23); sicut jam dixerat, praecipiens ut agerent poenitentiam.
De vestitu ergo ejus et victu ita Matthaeus sequitur, dicens: Ipse
autem Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam
pelliceam circa lumbos ejus. Esca autem ejus erat locustae et mel
silvestre. Hoc et Marcus dicit pene totidem verbis, caeteri autem
duo tacent.
26. Sequitur ergo Matthaeus, et dicit: Tunc exibat ad eum
Jerosolyma, et omnis Judaea, et omnis regio circa Jordanem, et
baptizabantur in Jordane ab eo, confitentes peccata sua. Videns
autem multos Pharisaeorum et Saducaeorum venientes ad baptismum suum,
dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a
futura ira? Facite ego fructum dignum poenitentiae: et ne velitis
dicere intra vos, Patrem habemus Abraham; dico enim vobis, quoniam
potest Deus ex lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Jam enim
securis ad radicem arborum posita est: omnis ergo arbor quae non facit
fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Ego quidem vos
baptizo in aqua in poenitentiam: qui autem post me venturus est,
fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare; ipse vos
baptizabit in Spiritu sancto et igni: cujus ventilabrum in manu sua,
et permundabit aream suam, et congregabit triticum suum in horreum,
paleas autem comburet igni inexstinguibili. Haec omnia dicit et
Lucas, eadem pene verba Joannis exprimens. Et ubi aliquid varium
est in verbis, ab eadem tamen sententia non receditur: velut cum dicit
Matthaeus Joannem dixisse, Et ne velitis dicere intra vos, Patrem
habemus Abraham; ille autem, Et ne coeperitis dicere, Patrem
habemus Abraham. Iste, Ego quidem vos baptizo in aqua in
poenitentiam; ille interponit interrogationem turbarum, quid
facerent, et eis respondentem Joannem de bonis operibus, tanquam de
fructibus poenitentiae, quod Matthaeus omisit: deinde in cordibus
suis cogitantibus de illo utrum ipse esset Christus eum dicit
respondisse, Ego quidem aqua baptizo vos; non dixit, in
poenitentiam. Deinde Matthaeus, Qui autem, inquit, post me
venturus est, fortior me est: ille vero, Venit autem, inquit,
fortior me. Item Matthaeus, Cujus non sum, inquit, dignus
calceamenta portare: ille autem, Cujus non sum dignus solvere
corrigiam calceamentorum ejus. Quod et Marcus dicit, cum caetera
taceat: nam post commemoratum habitum et victum ejus, secutus ait,
Et praedicabat dicens: Venit fortior me post me, cujus non sum
dignus procumbens solvere corrigiam calceamentorum ejus. Ego baptizavi
vos aqua, ille vero baptizabit vos Spiritu sancto. De calceamentis
ergo hoc a Luca distat, quod addidit, procumbens. De baptismo autem
hoc ab utroque, quia non dixit, et igni, sed tantum, in Spiritu
sancto. Sicut enim Matthaeus, ita et Lucas dixit, et eodem
ordine, Ipse vos baptizabit in Spiritu et igni: nisi quod Lucas non
addidit, sancto, , sicut Matthaeus dixit, in Spiritu sancto et
igni (Matth. III, 3-12, Marc. I, 6-8, et Luc.
III, 7-17). His tribus attestatur Joannes evangelista, cum
dicit: Joannes testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic
erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est, quia prior me
erat (Joan. I, 15). Sic enim ostendit, tunc eum hoc dixisse,
quando eum illi dixisse commemorant; repetisse autem et commemorasse
quod jam dixisset, cum ait, Hic erat quem dixi, qui post me venit.
27. Si ergo quaeritur quae verba potius Joannes Baptista dixerit,
utrum quae Matthaeus, an quae Lucas eum dixisse commemorat, an quae
Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit, tacens caetera;
nullo modo hinc laborandum esse judicat, qui prudenter intelligit ipsas
sententias esse necessarias cognoscendae veritati, quibuslibet verbis
fuerint explicatae. Quod enim alius alium verborum ordinem tenet, non
est utique contrarium. Neque illud contrarium est, si alius dicit
quod alius praetermittit. Ut enim quisque meminerat, et ut cuique
cordi erat vel brevius vel prolixius, eamdem tamen explicare
sententiam, ita eos explicasse manifestum est.
28. Et in hoc satis apparet quod ad rem maxime pertinet, quoniam
veritas Evangelii, verbo Dei, quod supra omnem creaturam aeternum
atque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et
linguis hominum dispensato, summum culmen auctoritatis obtinuit; non
nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem quam audierunt
vel viderunt reminiscentibus, non eodem modo atque eisdem verbis,
eadem tamen res fuerit indicata; aut sive mutetur ordo verborum, sive
alia pro aliis quae tamen idem valeant verba proferantur; sive aliquid
vel quod recordanti non occurrit, vel quod ex aliis quae dicuntur
possit intelligi, minus dicatur; sive aliorum quae magis dicere
statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat,
aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque
suscipiat; sive ad illuminandam declarandamque sententiam, nihil
quidem rerum, verborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi
concessa est; sive rem bene tenens non assequatur, quamvis id
conetur, memoriter etiam verba quae audivit ad integrum enuntiare.
Quisquis autem dicit Evangelistis certe per Spiritus sancti potentiam
id debuisse concedi, ut nec in genere verborum, nec in ordine, nec in
numero discreparent; non intelligit, quanto amplius Evangelistarum
excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam caeterorum
hominum vera loquentium securitatem: ut pluribus eamdem rem forte
narrantibus, nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si
ab altero ita discrepaverit, ut possit etiam Evangelistarum exemplo
praecedente defendi. Cum enim fas non sit, Evangelistarum aliquem
mentitum fuisse, vel existimare vel dicere; sic apparebit nec eum
fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis
accidisse monstratur. Et quanto magis ad mores optimos pertinet cavere
mendacium, tanto magis tam eminente auctoritate regi debebamus, ne
putaremus esse mendacia, cum sic inter se variari aliquorum narrationes
inveniremus, ut inter Evangelistas variatae sunt. Simul etiam, quod
ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intelligeremus non tam verborum
quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem, quando eos qui
non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant,
in eadem veritate constitisse approbamus.
29. Quid ergo in his quae de narrationibus Evangelistarum collata
proposui, putandum est esse contrarium? An quod alius dixit, cujus
non sum dignus calceamenta portare; alii vero, corrigiam calceamenti
solvere? Non enim verbis, aut verborum ordine, aut aliquo genere
locutionis, sed etiam re ipsa videtur aliud esse calceamenta portare,
aliud corrigiam calceamenti solvere. Merito ergo quaeri potest quid
Joannes dixerit non se dignum esse; utrum calceamenta portare, an
corrigiam calceamenti solvere. Si enim alterum horum dixit, ille
verum videtur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit; qui autem
aliud, etsi non est mentitus, certe vel oblitus, aliud pro alio
dixisse putabitur. Omnem autem falsitatem abesse ab Evangelistis
decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae
obliviscendo. Itaque si ad rem pertinet, aliquid aliud intelligere ex
eo quod dictum est, calceamenta portare; et aliquid aliud ex eo quod
dictum est, corrigiam calceamenti solvere: quid aliud accipiendum
recte existimaveris, nisi Joannem utrumque dixisse, sive aliud alio
tempore, sive contextim? Potuit enim sic dicere, Cujus non sum
dignus corrigiam calceamenti solvere, nec calceamenta portare; ut unus
Evangelistarum hinc aliud, alii vero aliud, omnes tamen verum
narraverint. Si autem nihil intendit Joannes, cum de calceamentis
Domini diceret, nisi excellentiam ejus et humilitatem suam; quodlibet
horum dixerit, sive de solvenda corrigia calceamentorum, sive de
portandis calceamentis, eamdem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam
verbis suis per calceamentorum commemorationem eamdem significationem
humilitatis expressit, unde ab eadem voluntate non aberravit. Utilis
igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de convenientia
dicimus Evangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens
aliquid aliud quod etiam ille non dixit de quo aliquid narrat,
voluntatem tamen ejus hanc explicat, quam etiam ille qui ejus verba
commemorat. Ita enim salubriter discimus, nihil aliud esse
quaerendum, quam quid velit ille qui loquitur.
|
|
