|
44. Nos autem, quorum gressus, ne in illam perversitatem
incidamus, eadem divina providentia per sanctam Scripturam regit, ex
ipsis quoque operibus Dei eodem adjuvante indagare conemur ubi haec
simul creaverit, cum a consummatis suis operibus requievit, quorum
species per ordinem temporum usque nunc operatur. Consideremus ergo
cujuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis, frondibus,
pomis: haec species non utique repente tanta ac talis est exorta, sed
quo etiam ordine novimus. Surrexit enim a radice, quam terrae primum
germen infixit; atque inde omnia illa formata et distincta creverunt.
Porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia fuerunt
primitus, non mole corporeae magnitudinis, sed vi potentiaque
causali. Nam illa magnitudo, copia terrae humorisque congesta est.
Sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque vis est, qua
valuit adjacens humor commixtus terrae tanquam materies verti in ligni
illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum viriditatem ac
figuram, in fructuum formas et opulentiam, omniumque ordinatissimam
distinctionem. Quid enim ex arbore illa surgit aut pendet, quod non
ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromptum
est? At illud semen ex arbore, licet non illa sed altera, atque illa
rursus ex altero semine. Aliquando autem et arbor ex arbore, cum
surculus demitur atque plantatur. Ergo et semen ex arbore, et arbor
ex semine, et arbor ex arbore. Semen autem ex semine nullo modo,
nisi arbor interveniat prius. Arbor vero ex arbore, etiamsi semen non
interveniat. Alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed
utrumque ex terra, nec ex ipsis terra: prior igitur eorum parens
terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina,
an ipsa ex seminibus: quodlibet tamen horum prius, ex terra esse
certissimum est.
45. Sicut autem in ipso grano invisibiliter erant omnia simul quae
per tempora in arborem surgerent; ita ipse mundus cogitandus est, cum
Deus simul omnia creavit, habuisse simul omnia quae in illo et cum
illo facta sunt, quando factus est dies: non solum coelum cum sole et
luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et
abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius
adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et
terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum
moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus,
quae Deus usque nunc operatur.
46. Quae cum ita sint, Hic est liber creaturae coeli et terrae,
cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri
antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum est:
non sic quomodo facit opere quo nunc usque operatur per pluviam et
hominum agriculturam; ad hoc enim adjunctum est, Non enim pluerat
Deus super terram, nec erat homo qui operaretur terram: sed illo modo
quo creavit omnia simul, senarioque dierum numero consummavit, cum
diem quem fecit, eis quae fecit sexies praesentavit, non alternante
spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. A quibus
operibus in die septimo requievit, etiam suam requiem ejusdem diei
notitiae gaudioque praebere dignatus: et ideo non eum in quolibet opere
suo, sed in sua requie benedixit et sanctificavit. Unde nullam
ulterius creaturam instituens, sed ea quae omnia simul fecit,
administratorio actu gubernans et movens, sine cessatione operatur,
simul et requiescens et operans, sicut jam ista tractata sunt. Quorum
operum ejus quae usque nunc operatur, per volumina temporum
explicandorum, velut exordium narrandi sumens, ait Scriptura, Fons
autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. De quo
fonte quia diximus quod dicendum putavimus, ea quae sequuntur ab alio
consideremus exordio.
|
|
