|
17. Quod autem sequitur, Non enim pluerat Deus super terram, et
homo non erat qui operaretur terram; quo pertineat, et quid nobis
insinuet, indagare difficile est. Tanquam ideo antequam exortum est,
fecit Deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram: si enim post
pluviam fenum fecisset, pluvia magis exortum quam factum ab eo
videretur. Quid enim? quod post pluviam exoritur, ab alio fit nisi
ab eodem Deo? Cur autem non erat homo qui operaretur terram? Nonne
jam sexto die fecerat hominem, et septimo requieverat ab omnibus
operibus suis? An hoc recapitulando commemorat, quoniam quando fecit
Deus omne viride agri, et omne fenum, nondum pluerat super terram,
et nondum erat homo? Tertio quippe die fecit ista, hominem autem
sexto. Sed cum fecit Deus omne viride atque omne fenum agri antequam
exortum est super terram, non solum homo non erat qui operaretur
terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit
factum quam exortum. An ideo die tertio fecit Deus ista, quia nondum
erat homo qui operando terram faceret ea? Quasi vero tam multa ligna
et tam multa genera herbarum, non sine ulla opera hominum nascantur ex
terra.
18. An ob hoc utrumque positum est, et quia nondum pluerat super
terram, et quia nondum erat homo qui operaretur terram? Ubi enim
opera humana non est, per pluviam ista nascuntur. Sunt etiam quaedam
quae per pluviam non nascuntur, nisi humana opera accedat. Ideo nunc
utrumque adjutorium necessarium est, ut cuncta nascantur: tunc aut in
utrumque defuit; ideo fecit Deus haec potentia Verbi sui sine
pluvia, sine opere humano. Nam etiam nunc ipse facit, sed jam per
pluviam et per hominum manus; quamvis neque qui plantat sit aliquid,
neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III,
7).
19. Quid est ergo quod adjungit, Fons autem ascendebat de terra,
et irrigabat omnem faciem terrae? Ille quippe fons tanta largitate
manans, sicut Nilus Aegypto, posset universae terrae esse pro
pluvia. Quid itaque pro magno commendatum est, antequam plueret
fecisse Deum illa gignentia, cum quantum posset adjuvare pluvia,
tantum fons irrigans terram? Verum et si aliquid minus, minora illa
fortasse, non tamen nulla nascerentur. An hinc etiam more suo
Scriptura tanquam infirmis infirmiter loquitur, et tamen innuit
aliquid quod intelligat qui valuerit? Nimirum enim sicut isto die,
paulo superius commemorato, significavit unum diem factum a Deo, et
tunc Deum fecisse coelum et terram, cum factus est dies; ut quomodo
possemus cogitaremus simul omnia Deum fecisse, quamvis superior sex
dierum enumeratio velut temporum intervalla ostendisse videretur: ita
cum dixisset, cum coelo et terra Deum fecisse omne viride agri
antequam esset super terram, et omne fenum agri antequam exortum est,
addidit, Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui
operaretur terram; tanquam diceret, Non ea sic fecit Deus,
quemadmodum facit nunc talia, cum pluit, et cum operantur homines.
Haec enim jam per moras temporum fiunt, quae tunc non erant, cum
fecit omnia simul, unde etiam tempora inciperent.
|
|
