|
14. Sed dispiciamus diligenter; si placet, quo usque per legem
istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint:
deinde quid restet, quod per divinam providentiam inevitabilius
secretoque puniatur. E. Cupio, si modo perveniri possit ad tantae
rei terminos: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et
rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum
atque difficile, quod non Deo adjuvante planissimum atque
expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo auxilium
deprecantes, quod instituimus, quaeramus. Et prius responde mihi,
utrum ista lex quae litteris promulgatur, hominibus hanc vitam
viventibus opituletur. E. Manifestum est: nam ex his hominibus
utique populi civitatesque consistunt. A. Quid? ipsi homines et
populi, ejusdemne generis rerum sunt, ut interire mutarive non
possint, aeternique omnino sint? an vero mutabiles temporibusque
subjecti sunt? E. Mutabile plane atque tempori obnoxium hoc genus
esse quis dubitet? A. Ergo, si populus sit bene moderatus et
gravis, communisque utilitatis diligentissimus custos, in quo
unusquisque minoris rem privatam quam publicam pendat; nonne recte lex
fertur, qua huic ipsi populo liceat creare sibi magistratus, per quos
sua res, id est publica, administretur? E. Recte prorsus. A.
Porro si paulatim depravatus idem populus rem privatam rei publicae
praeferat, atque habeat venale suffragium, corruptusque ab eis qui
honores amant, regimen in se flagitiosis consceleratisque committat;
nonne item recte, si quis tunc exstiterit vir bonus, qui plurimum
possit, adimat huic populo potestatem dandi honores, et in paucorum
bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A.
Cum ergo duae istae leges ita sibi videantur esse contrariae, ut una
earum honorum dandorum populo tribuat potestatem, auferat altera; et
cum ista secunda ita lata sit, ut nullo modo ambae in una civitate
simul esse possint; num dicemus aliquam earum injustam esse, et ferri
minime debuisse? E. Nullo modo. A. Appellemus ergo istam legem,
si placet, temporalem, quae quanquam justa sit, commutari tamen per
tempora juste potest. E. Appellemus.
15. A. Quid? illa lex quae summa ratio nominatur, cui semper
obtemperandum est, et per quam mali miseram, boni beatam vitam
merentur, per quam denique illa quam temporalem vocandam diximus,
recte fertur, recteque mutatur, potestne cuipiam intelligenti non
incommutabilis aeternaque videri? An potest aliquando injustum esse ut
mali miseri, boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus
ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia
careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem.
A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporali nihil esse justum
atque legitimum, quod non ex hac aeterna sibi homines derivarint: nam
si populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste
non dedit; haec vicissitudo temporalis ut justa esset, ex illa
aeternitate tracta est, qua semper justum est gravem populum honores
dare, levem non dare: an tibi aliter videtur? E. Assentior. A.
Ut igitur breviter aeternae legis notionem, quae impressa nobis est,
quantum valeo verbis explicem, ea est qua justum est ut omnia sint
ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera
dicenti contradicam non habeo. A. Cum ergo haec sit una lex, ex qua
illae omnes temporales ad homines regendos variantur, num ideo ipsa
variari ullo modo potest? E. Intelligo omnino non posse: neque enim
ulla vis, ullus casus, ulla rerum labes unquam effecerit ut justum non
sit omnia esse ordinatissima.
|
|
