|
16. A. Age nunc, videamus, homo ipse quomodo in seipso sit
ordinatissimus: nam ex hominibus una lege sociatis, populus constat;
quae lex, ut dictum est, temporalis est. Et dic mihi utrum
certissimum sit tibi vivere te. E. Hoc vero quid certius
responderim? A. Quid? illud potesne dignoscere, aliud esse
vivere, aliud nosse se vivere? E. Scio quidem neminem se nosse
vivere, nisi viventem; sed utrum omnis vivens noverit se vivere,
ignoro. A. Quam vellem ut credis, ita etiam scires pecora carere
ratione; cito nostra disputatio ab ista quaestione transiret: sed
quoniam nescire te dicis, longam sermocinationem moves. Neque enim
talis res est, qua praetermissa pergere in ea quae intendimus, tanta
connexione rationis, quanta opus esse sentio, sinamur. Dic itaque
mihi, cum saepe viderimus bestias ab hominibus domitas, id est, non
corpus bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut
voluntati ejus sensu quodam et consuetudine serviat; utrum tibi ullo
modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel
corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem
subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere
valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse consentio. A. Bene
sane: sed item dic mihi, cum manifestum sit, viribus caeterisque
officiis corporis a plurimis bestiis hominem facile superari, quaenam
res sit qua homo excellit, ut nulla ei bestiarum, ipse autem multis
imperare possit? an forte ipsa est quae ratio vel intelligentia dici
solet? E. Non invenio aliud, quandoquidem in animo est id quo
belluis antecellimus: quae si exanimes essent, dicerem nos eo
praestare, quod animum habemus. Nunc vero cum et illa sint animalia,
id quod eorum animis non inest ut subdantur nobis, inest autem nostris
ut eis meliores simus, quoniam neque nihil, neque parvum aliquid esse
cuivis apparet; quid aliud rectius, quam rationem vocaverim? A.
Vide quam facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum
putant. Nam ego, fateor tibi, quaestionem istam, quae, ut
intelligo, terminata est, tamdiu nos retenturam putaveram, quam
fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis exordio.
Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te
ignorare, id quod scire dicimus, nihil esse aliud quam ratione habere
perceptum. E. Ita est. A. Qui ergo scit se vivere, ratione non
caret. E. Consequens est. A. Vivunt autem bestiae, et sicut jam
emicuit, rationis expertes sunt. E. Manifestum est. A. Ecce
igitur jam nosti, quod te ignorare responderas, non omne quod vivit
scire se vivere, quanquam omne quod se vivere sciat, vivat necessario
17. E. Non mihi est jam dubium; perge quo intenderas: aliud enim
esse vivere, aliud scire se vivere, satis didici. A. Quid ergo
tibi horum duorum videtur esse praestantius? E. Quid putas, nisi
scientiam vitae? A. Meliorne tibi videtur vitae scientia quam ipsa
vita? an forte intelligis superiorem quamdam et sinceriorem vitam esse
scientiam, quam scire nemo potest, nisi qui intelligit? Intelligere
autem quid est, nisi ipsa luce mentis illustrius perfectiusque vivere?
Quare tu mihi, nisi fallor, non vitae aliud aliquid, sed cuidam
vitae meliorem vitam praeposuisti. E. Optime omnino et cognovisti et
explicasti sententiam meam: si tamen scientia mala esse nunquam
potest. A. Nullo modo arbitror, nisi cum translato verbo scientiam
pro experientia dicimus: experiri enim non semper bonum est; sicut
experiri supplicia: illa vero quae proprie ac pure scientia nominatur,
quia ratione atque intelligentia paratur, mala esse qui potest? E.
Teneo et istam differentiam: persequere caetera.
|
|
