|
63. Quoquo modo autem se istud habeat, sive omnino omittendum,
sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen
quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et
inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris,
supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu
disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla
ulterior peccatorum causa quaerenda.
64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit
anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur
vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque
pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate
neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam
difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum
moderamine in inferioribus ordinata . Non enim quod naturaliter nescit
et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod
scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte
faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse,
infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo
inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus
blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare
neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in
eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum
peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae;
nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad
consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae
voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset.
Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est
homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere,
nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere
noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque
poenas luet.
65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis
exordiis ad summi boni capacitatem inchoaverit, vel quod ejus profectum
adjuvet, vel quod impleat proficientem atque perficiat, vel quod
peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere
recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima
damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit,
quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum
ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas
tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus
sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est
quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit,
bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si
volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo valet
implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus
sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior
atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa
difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae,
quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non
suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia
sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est,
tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitate ejus
perfruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo
recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus
trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non
auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut
studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat,
tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate
poneret, si vellet ad beatitudinem tendere?
|
|
