|
39. Quod si et de coloribus lucem, et de caeteris quae per corpus
sentimus, elementa hujus mundi eademque corpora quae sentimus,
sensusque ipsos quibus tanquam interpretibus ad talia noscenda mens
utitur; de his autem quae intelliguntur, interiorem veritatem ratione
consulimus: quid dici potest unde clareat, verbis nos aliquid discere
praeter ipsum qui aures percutit sonum? Namque omnia quae percipimus,
aut sensu corporis, aut mente percipimus. Illa sensibilia, haec
intelligibilia; sive, ut more auctorum nostrorum loquar, illa
carnalia, haec spiritualia nominamus. De illis dum interrogamur,
respondemus, si praesto sunt ea quae sentimus; velut cum a nobis
quaeritur intuentibus lunam novam, qualis aut ubi sit. Hic ille qui
interrogat, si non videt, credit verbis, et saepe non credit: discit
autem nullo modo, nisi et ipse quod dicitur videat; ubi jam non verbis
quae sonuerunt, sed rebus ipsis et sensibus discit. Nam verba eadem
sonant videnti, quae non videnti etiam sonuerunt. Cum vero non de iis
quae coram sentimus, sed de his quae aliquando sensimus quaeritur; non
jam res ipsas, sed imagines ab iis impressas memoriaeque mandatas
loquimur: quae omnino quomodo vera dicamus, cum falsa intueamur,
ignoro; nisi quia non nos ea videre ac sentire, sed vidisse ac
sensisse narramus. Ita illas imagines in memoriae penetralibus rerum
ante sensarum quaedam documenta gestamus, quae animo contemplantes bona
conscientia non mentimur cum loquimur: sed nobis sunt ista documenta;
is enim qui audit, si ea sensit atque adfuit, non discit meis verbis,
sed recognoscit ablatis secum et ipse imaginibus: si autem illa non
sensit , quis non eum credere potius verbis quam discere intelligat?
40. Cum vero de iis agitur quae mente conspicimus, id est
intellectu atque ratione, ea quidem loquimur quae praesentia contuemur
in illa interiore luce veritatis, qua ipse qui dicitur homo interior,
illustratur et fruitur: sed tunc quoque noster auditor, si et ipse
illa secreto ac simplici oculo videt; novit quod dico sua
contemplatione, non verbis meis. Ergo ne hunc quidem doceo vera
dicens, vera intuentem; docetur enim non verbis meis, sed ipsis
rebus, Deo intus pandente, manifestis: itaque de his etiam
interrogatus respondere posset. Quid autem absurdius quam eum putare
locutione mea doceri, qui posset, antequam loquerer, ea ipsa
interrogatus exponere? Nam quod saepe contingit, ut interrogatus
aliquid neget, atque ad id fatendum aliis interrogationibus urgeatur,
fit hoc imbecillitate cernentis, qui de re tota illam lucem consulere
non potest: quod ut partibus faciat, admonetur, cum de iisdem istis
partibus interrogatur, quibus illa summa constat, quam totam cernere
non valebat. Quo si verbis perducitur ejus qui interrogat, non tamen
docentibus verbis, sed eo modo inquirentibus, quo modo est ille a quo
quaeritur, intus discere idoneus; velut si abs te quaererem hoc ipsum
quod agitur, utrumnam verbis doceri nihil possit, et absurdum tibi
primo videretur non valenti totum conspicere: sic ergo quaerere
oportuit, ut tuae sese vires habent ad audiendum illum intus
magistrum, ut dicerem, Ea quae me loquente vera esse confiteris, et
certus es, et te illa nosse confirmas, unde didicisti? responderes
fortasse quod ego docuissem. Tum ego subnecterem: Quid si me hominem
volantem vidisse dicerem, itane te certum verba mea redderent,
quemadmodum si audires sapientes homines stultis esse meliores?
Negares profecto et responderes, illud te non credere, aut etiamsi
crederes ignorare, hoc autem certissime scire. Ex hoc jam nimirum
intelligeres, neque in illo quod me affirmante ignorares, neque in hoc
quod optime scires, aliquid te didicisse verbis meis; quandoquidem
etiam interrogatus de singulis, et illud ignotum, et hoc tibi notum
esse jurares. Tum vero totum illud quod negaveras fatereris, cum haec
ex quibus constat, clara et certa esse cognosceres; omnia scilicet
quae loquimur, aut ignorare auditorem utrum vera sint, aut falsa esse
non ignorare, aut scire vera esse. Horum trium in primo aut credere,
aut opinari, aut dubitare; in secundo adversari atque renuere; in
tertio attestari: nusquam igitur discere. Quia et ille qui post verba
nostra rem nescit, et qui se falsa novit audisse, et qui posset
interrogatus eadem respondere quae dicta sunt, nihil verbis meis
didicisse convincitur.
|
|
