|
12. Mendacium censent quidam adhibendum quo removeat homo stuprum
quod ipse ab alio pateretur. Refellitur argumentum illorum, et
exemplum. Aliena peccata non ei imputanda qui illa posset leviore suo
peccato impedire. Peccantibus non consentire qui eos non vult peccando
cohibere. Vitare peccatum quisque debet levius potius quod suum, quam
quod gravius alienum. Annon mentiendum ut vitetur immunditia
corporalis. Mendacia quae alios laedunt, non admittenda ut immunditia
corporalis vitetur. Sic ista quaestione ex utraque parte considerata
atque tractata, non tamen facile ferenda sententia est: sed adhuc
diligenter audiendi qui dicunt, nullum esse tam malum factum, quod non
in pejoris devitatione faciendum sit; pertinere autem ad facta
hominum, non solum quidquid faciunt, sed quidquid etiam cum
consensione patiuntur. Unde si exstitit causa ut eligeret christianus
thurificare idolis, ne consentiret stupro quod persecutor ei, nisi
faceret, minabatur; recte videntur quaerere cur non etiam mentiretur,
ut tantam illam turpitudinem devitaret. Ipsam enim consensionem, qua
se stuprum pati mallet, quam thurificare idolis, non passionem dicunt
esse, sed factum: quod ne faceret, elegit thurificare. Quanto
igitur mendacium proclivius elegisset, si mendacio posset a sancto
corpore tam immane flagitium removere?
13. In qua propositione ista sunt quae merito quaeri possunt: utrum
talis consensio pro facto habenda sit; aut utrum consensio dicenda sit
quae non habet approbationem; aut utrum approbatio sit, cum dicitur,
Expedit hoc pati potius quam illud facere; et utrum recte ille fecerit
thurificare quam stuprum pati; et utrum mentiendum esset potius, si ea
conditio daretur, quam thurificandum. Sed si talis consensio pro
facto habenda est, homicidae sunt etiam qui occidi maluerunt quam
falsum testimonium dicere; et quod est homicidium gravius, in se
ipsos. Cur enim hoc pacto non dicatur, quod ipsi se occiderint; quia
elegerunt hoc in se fieri, ne facerent quod cogebantur? Aut si
gravius putatur alium occidere quam se ipsum, quid si haec conditio
martyri proponeretur, ut si nollet de Christo falsum testimonium
dicere atque immolare daemonibus, ante oculos ipsius alius non quilibet
homo, sed pater ejus occideretur, rogans etiam filium ne id
perseverantia sua fieri permitteret? Nonne manifestum est, illo in
testimonii fidelissimi sententia permanente, solos homicidas futuros
fuisse, qui patrem ejus occiderent, non illum etiam parricidam?
Sicut ergo hujus tanti sceleris particeps iste non esset, cum
elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum,
cujus anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio
violare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii
participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea
fecissent, quia ipse non faceret. Quid enim tales persecutores
dicunt, nisi, Fac male, ne nos faciamus? Qui si vere, nobis
facientibus, non fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari
deberemus. Nunc vero quando jam faciunt, cum ista non dicunt , cur
nobiscum potius, quam soli turpes atque nocentes sint? Non enim
consensus ille dicendus est; quia non approbamus quod faciunt, semper
optantes, et quantum in nobis est prohibentes ne faciant, factumque
ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus
detestatione damnantes.
14. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non
facerent, si ipse illud faceret? Hoc modo frangimus januam cum
effractoribus, quia si non eam clauderemus, illi non frangerent: et
occidimus homines cum latronibus, si scire contingat hoc eos esse
facturos; quia si nos praevenientes eos occideremus, illi non
occiderent alios. Aut si fateatur nobis aliquis parricidium se
facturum, nos cum eo facimus, si cum possumus eum priusquam faciat,
non interficimus, quando aliter eum vel cohibere vel impedire non
possumus. Totidem enim verbis dici potest: Fecisti cum eo, quia hoc
ille non fecisset, si tu illud fecisses. Ego utrumque malum fieri
nollem: sed id tantum cavere potui ne fieret, quod erat in mea
potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto exstinguere non
potui, meo malefacto impedire non debui. Non ergo peccantem
approbat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei qui utrumque
nollet admitti: sed illud quod ad se pertinet, etiam potestate non
perpetrat; quod autem ad alterum, sola voluntate condemnat. Et ideo
proponentibus illam conditionem atque dicentibus, Si non
thurificaveris, hoc patieris; si respondisset, Ego neutrum eligo,
utrumque detestor, ad nihil horum vobis consentio: inter haec verba
atque talia, quae certe quoniam vera essent, nulla ejus consensio,
nulla approbatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi
deputaretur injuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. Debuitne
igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam thurificare? Si
quaeris quod debuerit, neutrum debuit. Si enim dixero aliquid horum
debuisse; aliquid horum approbabo, cum improbem utrumque. Sed si
quaeritur quod horum potius debuit evitare, qui utrumque non potuit,
sed alterutrum potuit: respondebo, suum peccatum potius quam alienum;
et levius potius quod suum, quam gravius quod alienum. Ut enim salva
diligentiore inquisitione interim concedam gravius esse stuprum quam
thurificationem: illa tamen ipsius erat, illud alienum factum,
quamvis id ipse perpeteretur; cujus autem factum, ejus et peccatum.
Quamvis enim gravius sit homicidium quam furtum; pejus est tamen
facere furtum, quam pati homicidium. Itaque si cuiquam proponeretur,
ut si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est, committeretur in
eum homicidium; quia utrumque evitare non posset, id evitaret potius
quod suum peccatum esset, quam quod alienum. Nec ideo et illud ejus
fieret, quia in eum committeretur, et quia id posset evitare, si suum
vellet admittere.
15. Totus itaque hujus quaestionis nodus ad hoc adducit, ut
quaeratur utrum alienum nullum peccatum, quamvis in te commissum, tibi
imputetur, si leviore tuo peccato id possis evitare, nec facis ; an
excepta est omnis immunditia corporalis. Nemo enim aliquem immundum
fieri dicit, si occidatur, aut mittatur in carcerem, aut in vinculis
habeatur, aut flagelletur, caeterisque tormentis et cruciatibus
affligatur, aut proscribatur damnisque afficiatur gravissimis usque ad
ultimam nuditatem, aut exspolietur honoribus atque ingentes accipiat
contumelias per quaecumque convicia: quidquid horum quisque injuste
passus fuerit, nemo est tam demens qui eum immundum fieri dicat. At
si fimo perfundatur , aut si tale aliquid ei per os infundatur vel
inculcetur, patiaturve muliebria; omnium fere sensus abhorret, et
conspurcatum atque immundum vocant. Ita igitur concludendum est, ut
quaecumque aliena peccata, exceptis iis quae immundum faciunt in quem
committuntur, non evitet quisque peccatis suis, neque pro se, neque
pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur; et si nullis
peccatis suis ea debet evitare, neque mendacio: illa vero quae ita
committuntur in hominem, ut eum faciant immundum, etiam peccatis
nostris evitare debeamus; ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae
propterea fiunt ut illa immunditia devitetur. Quidquid enim ita fit,
ut nisi fieret, juste reprehenderetur, non est peccatum. Ex quo
conficitur ut nec illa immunditia vocanda sit, quando evitandi eam
nulla facultas est: habet enim etiam tunc quod recte agat qui ea
patitur, ut patienter ferat quidquid non potest evitare. Nullus autem
recte agens immundus fieri potest quolibet contagio corporali.
Immundus est enim ante Deum omnis iniquus. Mundus ergo est omnis
justus; etsi non ante homines, tamen ante Deum, qui sine errore
judicat. Proinde nec cum ea patitur, data evitandi potestate,
contactu ipso immundus fit; sed peccato, quo ea cum posset noluit
evitare. Nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa evitanda
factum esset. Propter haec igitur evitanda quisquis mentitus fuerit,
non peccat.
16. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc
pati, quam illa committere? Quod si ita est, non quidquid factum
fuerit ut illa immunditia evitetur, non est peccatum: quandoquidem
sunt quaedam mendacia quae gravius sit admittere, quam illa pati. Nam
si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quis
audet dicere nec tunc esse mentiendum? At si tali mendacio possit
latere, quod alterius famam laedat, ejus immunditiae falso crimine ad
quam patiendam ille quaeritur; tanquam si dicatur quaerenti, nominato
aliquo casto viro atque ab hujusmodi flagitiis alieno, Vade ad illum,
et ipse tibi procurabit quo libentius utaris, novit enim tales et
diligit; atque ita iste ab eo quem quaerebat, posset averti: nescio
utrum alterius fama mendacio violanda sit, ne alterius corpus aliena
libidine violetur. Et omnino nunquam pro aliquo mentiendum est, eo
mendacio quod alterum laedat; etsi levius laeditur, quam ille, nisi
ita mentireris, laederetur. Quia nec panis alienus invito, quamvis
valentiori, auferendus est, ut alatur infirmior; nec innocens invitus
virgis caedendus est, ne alius occidatur. Plane si velint fiat; quia
nec laeduntur, cum ita volunt.
|
|
