|
19. Mendacium quod et nulli obest et alicui prodest an adhibendum.
An mendacia quaedam honesta, quae nonnulli prosunt et nulli obsunt.
Mentiri annon semper sit falsum testimonium dicere. Istis generibus
sine ulla dubitatione damnatis, sequitur genus mendacii tanquam
gradatim ad meliora surgentibus, quod benevolis et bonis vulgo tribui
solet, cum ille qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam
prodest alicui. De isto genere est tota contentio, utrumne sibi
obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra veritatem. Aut si
veritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque
incommutabili lumine illustrat; facit certe contra aliquod verum, quia
etsi falluntur corporis sensus, contra verum tamen facit, qui dicit
aliquid ita esse, vel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec
opinatio sua fidesve renuntiat. Utrum ergo non sibi obsit, qui hoc
modo alteri prodest; an illa compensatione non obsit sibi, qua prodest
alteri, magna quaestio est. Si ita est, consequenter etiam sibi
prodesse debet per mendacium quod nulli obest. Sed ea connexa sunt,
et istis concessis necessario trahuntur quae multum conturbant. Si
enim quaeratur quid obsit homini copiis superfluis redundanti, si de
innumeris millibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius
possit ad necessarium victum prodesse furanti; consequens erit ut et
furtum sine reprehensione fieri possit, et falsum testimonium sine
peccato dici. Quo quid dici potest perversius? An vero si alius
furatus esset illum modium, et tu videres, interrogatusque esses,
mentireris honeste pro paupere, et si id pro tua paupertate facias,
culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. Utrumque
ergo turpe atque vitandum est.
20. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam
honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnulli
prosunt, exceptis his quibus crimina occultantur et defenduntur: ut
ideo sit illud turpe mendacium, quod quamvis nulli obsit, et prosit
pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et
prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque
defenderet, turpe non esset. Velut si quispiam pecuniam suam te
vidente absconderet, ne per furtum aut vim amitteret, atque inde
interrogatus mentireris; neque obesses cuiquam, et ei prodesses cui
opus erat illud occultum , et nullum peccatum mentiendo texisses. Non
enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. Sed
si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes,
et nulli obsumus, et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato
mendacii? Ubi enim positum est, Ne furtum feceris; ibi positum
est, Ne falsum testimonum dixeris (Exod. XX, 15, 16).
Cum ergo singula prohibeantur, cur falsum testimonium tunc est
culpabile, si furtum tegat, vel aliquod aliud peccatum; si autem
nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile, cum
ipsum furtum per se culpabile sit, et caetera peccata? An occultare
peccatum non licet, facere licet?
21. Quod si absurdum est, quid dicemus? An falsum testimonium non
est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in
aliquem, aut alicujus crimen occultet, aut quoquo modo quemquam in
judicio premat? Videtur enim testis judici necessarius ad causae
cognitionem. Sed si hactenus testem Scriptura nominaret, non diceret
Apostolus, Invenimur et falsi testes Dei, si testimonium diximus
adversus Deum, quia excitaverit Christum, quem non excitavit (I
Cor. XV, 15). Ita enim ostendit falsum testimonium esse
mendacium, etiamsi in cujusquam falsa laude dicatur.
|
|
