|
3. Quid sit mendacium. Ad mendacium an in loquente voluntas
fallendi requiratur vel sufficiat. Quapropter videndum est quid sit
mendacium. Non enim omnis qui falsum dicit mentitur, si credit aut
opinatur verum esse quod dicit. Inter credere autem atque opinari hoc
distat, quod aliquando ille qui credit, sentit se ignorare quod
credit, quamvis de re quam se ignorare novit omnino non dubitet, si
eam firmissime credit ; qui autem opinatur, putat se scire quod
nescit. Quisquis autem hoc enuntiat quod vel creditum animo, vel
opinatum tenet , etiamsi falsum sit, non mentitur. Hoc enim debet
enuntiationis suae fidei , ut illud per eam proferat, quod animo
tenet, et sic habet ut profert. Nec ideo tamen sine vitio est,
quamvis non mentiatur, si aut non credenda credit, aut quod ignorat
nosse se putat, etiamsi verum sit: incognitum enim habet pro cognito.
Quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo, et aliud verbis
vel quibuslibet significationibus enuntiat. Unde etiam duplex cor
dicitur esse mentientis, id est, duplex cogitatio: una rei ejus quam
veram esse vel scit vel putat, et non profert; altera ejus rei quam
pro ista profert sciens falsam esse vel putans. Ex quo fit ut possit
falsum dicere non mentiens, si putat ita esse ut dicit, quamvis non
ita sit; et ut possit verum dicere mentiens, si putat falsum esse et
pro vero enuntiat, quamvis revera ita sit ut enuntiat. Ex animi enim
sui sententia, non ex rerum ipsarum veritate vel falsitate mentiens aut
non mentiens judicandus est. Potest itaque ille qui falsum pro vero
enuntiat, quod tamen verum esse opinatur, errans dici et temerarius:
mentiens autem non recte dicitur; quia cor duplex cum enuntiat non
habet, nec fallere cupit, sed fallitur. Culpa vero mentientis est,
in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; sive fallat cum ei creditur
falsum enuntianti; sive non fallat, vel cum ei non creditur , vel cum
verum enuntiat voluntate fallendi, quod non putat verum. Quod cum ei
creditur, non utique fallit, quamvis fallere voluerit: nisi hactenus
fallit, quatenus putatur ita etiam nosse vel putare ut enuntiat.
4. Quanquam subtilissime quaeratur utrum cum abest voluntas
fallendi, absit omnino mendacium.
|
|
