|
14. Haec dixi, ut, si fieri potest, tandem dicere desinatis malum
esse terram per immensum profundam et longam; malum esse mentem per
terram vagantem; malum esse quinque antra elementorum, aliud
tenebris, aliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum;
malum esse animalia in illis singulis nata elementis, serpentia in
tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in
igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis describuntur, nullo
modo esse poterunt; quoniam quidquid tale est, in quantum est, a
summo Deo sit necesse est, quoniam in quantum est, utique bonum est.
Si enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta
corporis firmitate, ut eorum abortivos fetus, postquam de his secundum
vestram sectam fabricatus est mundus, de coelo in terram cecidisse et
mori non potuisse dicatis. Si caecitas malum est, videbant: si
surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse malum est, usque
adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum
bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno persuadente
placuerit. Si sterilitas malum est, erat ibi filios procreandi magna
fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque
regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui
regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut mentem
ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse
praedicetis.
15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae
commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem
substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum
imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas
non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne
erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si
sterilitas malum non est, quomodo malum est animal sterile? Si
exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal
in exsilium aliquem mittens? Si servitus malum non est, quomodo malum
est animal serviens, vel servire quempiam cogens ? Si mors malum non
est, quomodo malum est animal mortale, vel inferens mortem? Si vero
haec mala sunt, quomodo non erunt bona firmitas corporis, visus,
auditus, locutio persuadens, fecunditas, solum genitale, libertas,
vita, quae omnia in illo mali regno fuisse perhibetis, et summum malum
audetis asserere?
16. Postremo si (quod omnino nemo unquam negavit) inconvenientia
malum est, quid convenientius quam illa suis quibusque animalibus
elementa; tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus,
ignis edacioribus, fumus elatioribus? Tanta enim a vobis in
discordiae gente concordia, et tantus in perversitatis sede ordo
describitur. Si quod nocet, malum est, omitto illud valentissimum
quod supra dictum est, noceri non potuisse, ubi nullum erat bonum:
sed si hoc obscurum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia,
sicut dixi, et ut omnes consentiunt, quod nocet est malum: fumus in
illa gente bipedibus animalibus non nocebat; genuit ea, et aluit atque
sustinuit sine labe nascentia, crescentia, regnantia. Nunc vero
postquam mixtum est malo bonum, nocentior fumus effectus est; ita ut a
nobis qui certe bipedes sumus, sustineri non possit, excaecat,
opprimit, necat. Tantane malis elementis commixtione boni accessit
immanitas? tanta Deo regnante perversitas?
17. Certe cur in caeteris videmus istam congruentiam, quae auctorem
vestrum decepit atque illexit ad componenda mendacia? Cur, inquam,
tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus congruunt;
quadrupedem vero ignis incendit, et nos fumus offocat? Quid quod
etiam serpentes acutissime vident, et praesentia solis exsultant,
ibique sunt abundantiores, ubi aer serenior difficilius et rarius nubem
contrahit? Quid absurdius, quam ibi esse accommodatius et aptius
incolas amatoresque tenebrarum, ubi lucis perspicuitate gaudetur?
Quod si eos dicitis delectari potius calore quam lumine, multo
congruentius in igne serpentes alacres natos, quam tardum asinum
diceretis: et tamen luci huic amicam aspidem quis neget, cum ejus
oculi aquilae oculis comparentur? Sed de bestiis videro. Nos ipsos,
obsecro, consideremus sine pertinacia, et tandem fabulis vanis et
perniciosis animum exuamus. Quis enim tantam perversitatem ferat, qua
dicitur in tenebrarum gente, cui nihil admixtum erat luminis, animalia
bipedia tam firmam, tam vegetam, tam denique incredibilem vim habuisse
in oculorum acie, ut et in tenebris suis viderent purissimam, quae a
vobis commendatur, regnorum Dei lucem (siquidem illam etiam talibus
visibilem fuisse vultis), et aspicerent, et considerarent, et
delectarentur, et appeterent: nostros autem oculos commixtione lucis,
commixtione summi boni, commixtione denique Dei tam infirmos, tam
imbecillos esse redditos, ut neque quidquam videamus in tenebris, et
solis aspectum nullo modo ferre possimus, atque inde conversi, etiam
quae a nobis videbantur, quaeramus?
18. Haec dici possunt, etiam si corruptio malum est, quod aeque
nemo ambigit: non enim tunc fumus corrumpebat genus animalium, quod
modo corrumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non
necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi
animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad
nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et
gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam
firmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali:
nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse
animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia
videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista
non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate
vobiscum contra omnes moles rationis obduruit?
|
|
