|
11. Quid enim aliud, cum quaero quid sit malum, responsuri estis,
nisi aut quod contra naturam est, aut quod noceat, aut corruptionem,
aut aliquid hujusmodi? At in his ostendi vestra naufragia, nisi
forte, ut soletis cum pueris pueriliter agere , respondebitis malum
esse ignem, venenum, feram, et caetera hujusmodi. Nam etiam de
quodam dicente, nullam substantiam malum esse, unus de primatibus
hujus haeresis, quem familiarius crebriusque audiebamus, dicebat:
Vellem scorpionem in manu hominis ponere, ac videre utrum non
subtraheret manum; quod si faceret, non verbis, sed re ipsa
convinceretur aliquam substantiam malum esse, quandoquidem illud animal
esse substantiam non negaret. Et dicebat hoc non coram illo, sed cum
ad eum nos commoti referremus quod ille dixisset: respondebat ergo, ut
dixi, pueriliter pueris. Quis enim meliuscule imbutus et eruditus,
non videat per inconvenientiam corporalis temperationis haec laedere,
ac rursus per convenientiam non laedere, saepe etiam commodanon parva
conferre? Nam si illud venenum per seipsum malum esset, eumdem
scorpionem magis priusque perimeret. At contra, si ei penitus aliquo
pacto detrahatur, sine dubitatione interiret. Ergo illius corpori
malum est amittere quod nostro recipere: item illi bonum est habere id
quo nobis bonum est carere. Erit ergo eadem res et bonum et malum?
Nullo modo; sed malum est quod contra naturam est: hoc enim et
bestiae illi et nobis malum est, id est ipsa inconvenientia, quae sine
dubio non est substantia, imo est inimica substantiae. Unde est
igitur? Attende quo cogat, et disces; si tamen in te aliquid
interioris luminis vivit. Non esse enim cogit omne quod perimit.
Deus vero auctor essentiae est: nec aliqua essentia potest videri
esse, quod in qua fuerit cogit non esse. Dicitur ergo aliquid unde
non sit inconvenientia; nam unde sit nihil dici potest.
12. Quaedam facinorosa mulier Atheniensis, ut prodit historia,
venenum quod certo modulo damnati ut morerentur hauriebant, paulatim
bibendo sine ullo vel levi incommodo valetudinis effecit ut biberet.
Itaque, cum esset aliquando damnata, legitimam illam quantitatem
veneni, quam consuetudine vicerat, accepit ut caeteri, nec ut caeteri
exstincta est. Quod cum esset magno miraculo, missa est in exsilium.
Quid putamus, si venenum malum est, istam fecisse ut sibi malum non
esset? Quid hoc absurdius? Sed quia inconvenientia malum est, fecit
potius ut per moderatam consuetudinem illud corpus suo corpori
conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut
sibi inconvenientia non noceret? Quid ita? Quia quod vere et
generaliter malum est, et semper et omnibus nocet. Oleum nostris
corporibus commodum est, animalium autem multis, quae sex pedes
habent, vehementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est,
alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis
non venenum esse clamaverit? quot autem et quantae corporis
commoditates ex eo sint, quis potest numerare? Aqua maris terrenis
animalibus cum bibitur, noxia est: multorum autem corporibus, dum
illa humectantur, accommodatissima et utilis: in utroque autem
piscibus saluti et voluptati est. Panis hominem alit, accipitrem
necat. Coenum ipsum, quod et haustum et olfactum graviter offendit et
laedit, nonne et aestate tactum refrigerat, et vulneribus quae ab igne
acciderunt, medicamentum est? Quid stercore aspernabilius? quid
cinere abjectius? At haec tantas agris utilitates afferunt, ut eorum
inventori, a quo etiam stercus nomen accepit, Stercutio divinos
honores Romani deferendos putarent.
13. Sed quid parva colligam, quae sunt innumerabilia? Quatuor
ipsa quae in promptu sunt elementa, quis dubitet prodesse per
convenientiam, inconvenienter autem adhibita, vehementer adversa esse
naturae? Nos qui aere vivimus, et terra et aqua obrutos necant:
innumerabilia vero animantia per arenam laxioremque terram repunt
vitaliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. Ignis corpora nostra
corrumpit, sed convenienter adhibitus, et resumit a frigore, et
morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui genu flectitis, quo vere
nihil inter visibilia pulchrius invenitur, aquilarum oculos vegetat,
nostros sauciat inspectus et tenebrat: sed fit per consuetudinem ut nos
quoque in eo sine incommodo aciem figamus. Num ergo sinitis ut illi
veneno eum comparemus, quod mulieri Atheniensi consuetudo fecit
innoxium? Respicite ergo aliquando et advertite, si substantia ulla
malum est, ideo quod laedit aliquem, lucem quam colitis ab hoc crimine
non posse defendi. Considerate potius hanc inconvenientiam universale
malum esse, per quam solis radius tenebrascere oculos facit, cum eis
nihil sit luce jucundius.
|
|
