|
23. Itaque illud potius attende, unde ambigitur nunc, utrum
quantitas et quasi, ut ita dicam, locale spatium animo ullum sit.
Nam profecto quia corpus non est; neque enim aliter incorporea ulla
cernere valeret, ut superior ratio demonstrabat; procul dubio caret
spatio quo corpora metiuntur: et ob hoc recte credi, aut cogitari,
aut intelligi talis ejus quantitas non potest. Si autem te movet, cur
tanta coeli, terrae, marisque spatia memoria contineat, cum sit ipse
nullius quantitatis; mira quaedam vis est, quam tamen ex iis quae a
nobis comperta sunt, quantum inest ingenio tuo luminis, animadvertere
potes. Si enim corpus nullum est, ut ratio jam ostendit, quod
longitudine, latitudine, altitudine careat, nihilque horum nisi cum
aliis duobus esse in corpore potest; animo tamen etiam solam lineam
interiore quodam oculo, id est intelligentia, videre concessum est:
arbitror nos concedere sic animum corpus non esse, ut sit corpore
melior. Quo concesso, non opinor dubitandum esse, eum etiam linea
esse meliorem: ridiculum est enim cum tria illa insint corpori ut
corpus sit, non his omnibus esse meliorem, qui corpore est melior.
At ipsa linea, qua melior esse convincitur animus, ideo caeteris
duobus praestat, quia minus quam illa duo secari potest. Porro illa
duo eo magis secantur quam linea, quo magis se in spatium distendunt:
linea vero spatium nisi longitudinis nullum habet, quo sublato nihil
omnino remanet spatii. Quapropter quidquid linea melius est, necesse
est nullo spatio sit, et omnino dividi secarique non possit. Frustra
igitur, ut opinor, quantitatem animi, quae nulla est, invenire
laboramus, cum eum linea concedamus esse meliorem. Et si figurarum
omnium planarum illa optima est quae circulo effingitur, in qua ratio
docuit nihil melius esse puncto atque potentius, quod nullo dubitante
partibus caret; quid mirum si anima neque corporea sit, neque ulla aut
longitudine porrecta, aut latitudine diffusa, aut altitudine
solidata; et tamen tantum valeat in corpore, ut penes eam sit regimen
omnium membrorum, et quasi cardo quidam in agendo, cunctarum
corporalium motionum?
24. Cum autem oculi medium, quae pupilla dicitur, nihil aliud sit
quam quoddam punctum oculi, in quo tamen tanta vis est, ut eo dimidium
coelum, cujus ineffabile spatium est, ex aliquo eminenti loco cerni
collustrarique possit; non abhorret a vero animum carere omni corporea
magnitudine, quae tribus illis differentiis consummatur, quamvis
corporum magnitudines quaslibet imaginari queat. Sed paucis licet ipso
animo animum cernere, id est ut ipse se animus videat; videt autem per
intelligentiam. Huic soli enim licet videre nihil esse in rebus
potentius et magnificentius iis naturis, quae, ut ita dicam, sine
tumoribus esse intelliguntur: tumor enim non absurde appellatur
corporis magnitudo, quae si magnipendenda esset, plus nobis profecto
elephanti saperent. Quod si quisquam eorum cognatus dicet elephantos
esse sapientes; sensi enim quamvis admirans, sensi tamen etiam hinc
homines saepe ambigere; illud, quantum opinor, saltem concedet, plus
asino sapere apiculam; quorum comparare magnitudines plus profecto est
quam asininum: vel quod etiam de oculo dicebamus, cui non liqueat
aquilae oculum multo quam noster est, esse breviorem? quo tamen illa
sublime ita volans, ut a nobis in tanta luce difficile cernatur,
latentem sub frutice lepusculum, et sub fluctibus piscem videre
comperta est. Quod si in ipsis sensibus, quibus nisi corporea sentire
non datum est, nihil ad rem, id est ad vim sentiendi, valet corporis
magnitudo; metuendumne est, quaeso, ne animus humanus, cujus
excellentior et pene solus aspectus est ipsa ratio qua etiam se invenire
molitur, nihil sit, si illum eadem ratio, id est se ipse omni
magnitudine, qua obtinetur locus, carere convicerit? Magna quaedam,
crede mihi, magna, sed sine ulla mole de animo cogitanda sunt. Quod
facilius contingit iis, qui aut bene eruditi ad haec accedunt, non
studio inanis gloriae, sed divino amore veritatis accensi; aut qui jam
in his quaerendis versantur, quamvis minus eruditi ad investiganda ea
venerint, si patienter bonis se dociles praebent, atque ab omni
corporum consuetudine, quantum in hac vita permittitur, semet
avertunt. Fieri autem non potest quadam divina providentia, ut
religiosis animis seipsos et Deum suum, id est veritatem pie, caste
ac diligenter quaerentibus, inveniendi facultas desit.
|
|
