|
47. A. Geram tibi morem, et multo libentius retardanti quam
festinanti: sed fac totus adsis; valebit enim hoc ad plura quod
dicam. Definitio nihil minus, nihil amplius continet, quam id quod
susceptum est explicandum; aliter omnino vitiosa est. Utrum autem
hujusmodi vitiis careat, conversione exploratur: quod his exemplis
tibi fiet apertius. Si enim me rogares quid esset homo, et eum hoc
modo definirem, Homo est animal mortale; non continuo quia verum
dictum est, etiam definitionem probare deberes, sed superposita ei
particula, id est, omnis, convertere illam et intueri, utrum etiam
conversa vera esset: hoc est, utrum quemadmodum verum est, omnis homo
animal mortale est; ita esset verum, omne animal mortale homo est:
quo aliter invento, improbare definitionem propter illud vitium quo
aliena comprehendit; non enim solus homo est animal mortale, sed etiam
quaevis bestia. Haec igitur hominis definitio perfici solet, cum
additur mortali rationale: nam homo est animal mortale rationale;
atque ut omnis homo animal rationale mortale est, ita omne animal
rationale mortale homo est. Plus continendo ergo superior definitio
vitiosa erat, bestiam enim cum homine continebat: ista perfecta est;
nam et omnem hominem, et nihil plusquam hominem tenet. Tenendo autem
minus, ita vitiosa est si addas grammaticum; quanquam enim omne animal
rationale mortale grammaticum homo sit, plures tamen homines, qui
grammatici non sunt, hac definitione non continentur: et ob hoc ista
per primam illam propositionem falsa est; cum autem convertitur,
vera. Falsum est enim, omnis homo animal rationale mortale
grammaticum est; sed verum est, omne animal rationale mortale
grammaticum homo est. Cum autem neque per primam propositionem, neque
per conversionem enuntiata vera est, his singulis est profecto
vitiosior: ut sunt istae duae, homo est animal candidum; aut, homo
est animal quadrupes. Nam et si dicas, omnis homo animal candidum
est; aut animal quadrupes, falsum dicis; et si convertas. Sed hoc
inter se differunt, quod illa prima in aliquos homines cadit; nam
plerique sunt homines candidi: haec altera in neminem, non enim
quisquam homo quadrupes. Haec pro tempore ad explorandas definitiones
didiceris, quemadmodum propositione atque conversione judicentur: sunt
alia multa de hoc genere quae docentur, et verborum plena et
tenebrarum, quae paulatim ubi opportunum videbitur, conabor ut
discas.
48. Nunc converte animum ad illam definitionem nostram, et eam
peritior cum discusseris, corrige: inveneramus enim eam cum definitio
sensus esset, complecti aliud quod sensus non esset, et ideo non
esse, cum convertitur, veram. Fortasse enim verum est, omnis sensus
passio corporis est animam non latens; ut verum est, omnis homo animal
mortale est: at ut falsum est, omne animal mortale homo est, quia id
est et bestia; ita falsum est, omnis passio corporis non latens
animam, sensus est; quia nunc nobis ungues crescunt, nec animam
latet, id enim scimus; neque id sentimus, sed conjectatione
cognoscimus. Quemadmodum ergo illi definitioni hominis ut
perficeretur, additum est rationale, quo addito, bestiae, quae simul
continebantur, exclusae sunt, nihilque praeter hominem atque omnem
hominem tali definitione comprehendimus; nonne censes aliquid etiam
huic addendum esse, quo inde sejungatur quod tenet alienum, nec
quidquam in ea nisi sensus, et omnis sensus intelligatur? E. Censeo
quidem, sed quid addi possit ignoro. A. Sensus est certe omnis
passio corporis non latens animam: sed converti non potest haec
enuntiatio, propter passionem illam corporis, qua vel crescit vel
decrescit scientibus nobis, id est, ut non lateat animam. E. Ita
est. A. Quid? haec passio per seipsam non latet animam, an per
aliud? E. Per aliud plane: aliud est enim videre ungues majores,
aliud scire quod crescant. A. Cum ergo crescere ipsum sit passio,
quam nullo sensu attingimus, magnitudo autem illa quam sentimus, eadem
passione facta sit, non ipsa sit passio; manifestum est talem
passionem non per seipsam scire nos, sed per aliud. Si ergo non per
aliud animam non lateret, nonne sentiretur potius quam conjiceretur?
E. Intelligo. A. Cur ergo dubitas, quid illi definitioni sit
addendum? E. Jam video sic esse definiendum, ut sensus sit passio
corporis per seipsam non latens animam: nam et omnis sensus hoc est,
et omne hoc, ut opinor, sensus est.
49. A. Si hoc ita est, fateor definitionem esse perfectam. Sed
tentemus eam, si placet, utrum illo secundo vitio non vacillet, quo
illa hominis, cui grammaticum est additum. Nam meminisse te oportet,
quod esse hominem dictum est animal rationale mortale grammaticum;
eoque peccare istam definitionem, quod conversione vera est, cum prima
enuntiatione sit falsa. Namque falsum est, omnis homo animal
rationale mortale grammaticum est, quamvis verum sit, omne animal
rationale mortale grammaticum homo est. Ergo ideo vitiosa est haec
definitio, quod nihil quidem praeter hominem, sed non omnem hominem
tenet: et haec fortasse talis est, de qua velut perfecta gloriamur.
Quanquam enim omnis passio corporis per seipsam non latens animam
sensus sit, non tamen omnis sensus istud est. Quod sic intelligas
licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omnes quinque illis sensibus
vigent, quantum cuique natura tributum est. An tu id negabis? E.
Nihil minus.
|
|
