|
52. A. Proveniat tibi plane ista constantia quam citissime
potest: ita mihi placitam sententiam protulisti. Sed nunc fito quam
praesentissimus ad ista quae volo. Quaero enim abs te, quid tibi
interesse videatur inter rationem et ratiocinationem. E. Non satis
valeo ista discernere. A. Hoc ergo intuere, utrum existimes homini
jam adolescenti, vel viro, aut (ut omnem ambagem auferam) sapienti
sine intermissione inesse rationem, dum mente sanus est, sicut bonam
valetudinem corpori, dum peste ac vulneribus caret; an sicut
ambulare, sedere, loqui, modo inesse, modo deesse. E. Sanae
menti semper puto inesse rationem. A. Quid hoc? dum per ea quae
conceduntur ac manifesta sunt, vel interrogando alium, vel connectendo
alia, perducimus nos ad alicujus rei cognitionem; videturne tibi aut
nos, aut quivis sapiens semper facere? E. Non semper: non enim
semper homo quilibet aut sapiens, quantum opinor, vel secum vel cum
alio quaerit aliquid disserendo: nam qui quaerit, nondum invenit; ita
si semper quaerit, nunquam invenit. Sapiens autem jam invenit, ut
nihil aliud dicam, vel ipsam sapientiam, quam, cum esset stultus,
disserendo fortasse, aut quoquo modo alio poterat, requirebat. A.
Recte dicis: quare intelligas volo non esse istam rationem, dum per
ea quae conceduntur atque cognita sunt, ad aliquid incognitum ducimur:
hoc enim non semper, ut jam consensimus, inest menti sanae; ratio
autem semper.
53. E. Intelligo; sed quorsum ista? A. Quia paulo ante
dixisti, propterea me tibi debere assentiri scientiam nos habere ante
rationem, quod cognito aliquo nititur, dum nos ratio ad incognitum
ducit: nunc autem invenimus non rationem vocandam esse dum hoc agitur;
non enim sana mens agit hoc semper, cum semper habeat rationem; sed
recte ista fortasse ratiocinatio nominatur; ut ratio sit quidam mentis
aspectus, ratiocinatio autem rationis inquisitio, id est, aspectus
illius, per ea quae aspicienda sunt, motio. Quare ista opus est ad
quaerendum, illa ad videndum. Itaque cum ille mentis aspectus, quem
rationem vocamus, conjectus in rem aliquam, videt illam, scientia
nominatur: cum autem non videt mens, quamvis intendat aspectum;
inscitia vel ignorantia dicitur. Non enim et his corporalibus oculis
omnis qui aspicit, videt; quod in tenebris facillime animadvertimus.
Ex quo liquet, ut opinor, aliud esse aspectum, aliud visionem; quae
duo in mente rationem et scientiam nominamus. Nisi quid te adversus
haec movet, aut parum dilucide ista distincta arbitraris. E. Per
mihi haec distinctio placet , et libenter assentior. A. Vide ergo
nunc, utrum nos aspicere putes, ut videamus; an videre, ut
aspiciamus. E. Hinc vero ne caecus quidem quisquam dubitaverit,
aspectum esse propter visionem, non visionem propter aspectum. A.
Fatendum igitur visionem pluris quam aspectum esse pendendam. E.
Fatendum omnino. A. Ergo et scientiam pluris quam rationem. E.
Consequens video. A. Placetne tibi meliores aut feliciores esse
hominibus bestias? E. Avertat Deus tam immanem amentiam. A.
Recte sane exhorruisti; sed ad id nos cogit sententia tua: dixisti
enim eas habere scientiam, et non habere rationem. Rationem autem
habet homo, per quam vix ad scientiam pervenitur. Sed ut concedam
facile perveniri; quid nos adjuvabit ratio, ut bestiis nos
anteponendos putemus, cum illae habeant scientiam, et hanc pluris quam
rationem pendendam esse compertum sit?
|
|
