|
E. Quidnam id est, obsecro? A. Quia quanquam sit aliud sensus,
aliud scientia, illud tamen non latere utrique commune est; ut ipsi
homini et bestiae, quamvis plurimum differant, animal tamen esse
commune est. Non latet enim quidquid animae apparet, sive per
temperationem corporis , sive per intelligentiae puritatem; atque
illud primum sensus, hoc autem alterum scientia sibi vindicavit. E.
Manet ergo illa definitio tuta et probata? A. Manet vero. E.
Ubinam ergo deceptus sum? A. Ubi rogavi, utrum omne quod non
latet, sciatur: tu enim huic rogationi temere assensus es. E. Nam
quid velles dicerem? A. Non continuo esse scientiam si quid non
latet, sed si per rationem non latet: cum autem per corpus non latet,
sensum vocari, si per seipsam non lateat corporis passio. An ignoras
quibusdam philosophis et peracutis visum esse, ne idipsum quidem quod
mente comprehenditur, ad nomen aspirare scientiae, nisi tam firma
comprehensio sit, ut ab ea mens nulla ratione queat dimoveri?
59. E. Accipio ista gratissime: sed quaeso quoniam quid sit
sensus, subtilissime quantum arbitror explicatum est, referamus nos ad
illam quaestionem, propter quam explicandum hoc susceperamus.
Attuleram enim ego argumentum, quo tantam probarem animam esse,
quantum ejus est corpus, eo quod tangentem a capite usque ad pedis
extremum pollicem sentit quaqua versum tetigeris; atque inde ad sensus
definitionem morarum plenissimam, sed forte necessario delati sumus.
Itaque ipsum fructum tanti operis jam ostende, si placet. A. Est
omnino, atque uberrimus; nam totum quod quaerebamus, effectum est.
Si enim sensus est corporis passio per seipsam non latens animam, quod
ut firmissime teneremus, diutius quam velles sermocinati sumus;
meministine tandem nos comperisse ibi sentire oculos ubi non sunt, vel
potius ibi pati? E. Memini. A. Etiam illud dedisti, nisi
fallor, nec modo dubitas dandum fuisse, animam multo quam totum corpus
est, esse meliorem ac potentiorem. E. Hinc vero dubitare nefarium
puto. A. Age, si corpus potest ibi pati aliquid ubi non est,
propter quamdam cum anima contemperationem, quod oculis in cernendo
accidere inventum est; adeone animam crassam et pigram putamus, per
quam ipsi oculi tantum possunt, ut eam lateat corporis passio, si non
ibi jaceat, ubi passio ipsa contingit?
60. E. Multum me movet ista conclusio, et ita multum ut omnino
stupeam, et non solum quid respondeam, sed prorsus ubi sim non
inveniam. Quid enim dicam? sensum non esse, cum corporis passio per
seipsam non latet animam? quid erit aliud, si hoc non est? Oculos
nihil pati cum videmus? absurdissimum est. Eos ibi pati ubi sunt? at
seipsos non vident , nec ubi sunt quidquam est praeter ipsos. Non
esse oculis animam potentiorem, cum eadem sit istorum potentia? nihil
est dementius. An hoc dicendum est, potentius esse ibi pati, ubi
quidque sit, quam ubi non sit? sed si hoc verum esset, non esset
praestantior visus caeteris sensibus. A. Quid quod ictum aliquem,
vel incidens quidpiam, vel humoris perturbationem cum ibi patiantur
oculi ubi sunt; neque hoc animam latet, nec ista passio visus, sed
tactus vocatur: et tamen talia pati oculus posset etiam in exanimo
corpore, quamvis deesset anima, quam passio non lateret; illud autem
quod pati non potest oculus, nisi adsit anima, id est quod videndo
patitur, hoc solum ibi patitur, ubi non est? Ex quo cui non
videatur, nullo loco animam contineri? Siquidem oculus, quod est
corpus, id tantum non loco suo patitur, quod nunquam sine anima
pateretur.
61. E. Quid igitur faciam, quaeso te? Nonne istis rationibus
confici potest, animas nostras non esse in corporibus? quod si ita
est, nonne ubi sim nescio? Quis enim mihi eripit, quod ego ipse
anima sum? A. Ne perturbere, ac magis bono animo facito sis. Ista
enim cogitatio et consideratio ad nosmetipsos nos invitat, et quantum
licet avellit a corpore. Quod autem tibi visum est, non esse animam
in corpore viventis animantis, quanquam videatur absurdum, non tamen
doctissimi homines, quibus id placuerit, defuerunt, neque nunc
arbitror deesse: sed, ut ipse intelligis, res est subtilissima, et
ad quam cernendam mentis acies satis purganda est. Nunc attende potius
quid aliud afferas, quo convincas animam vel longam vel latam esse,
vel quid ejusmodi: nam illud argumentum tuum de tangendi sensu, sentis
non attingere veritatem, nec valere aliquid, ut eam per totum corpus
tanquam sanguinem diffusam esse convincat: aut si jam quod afferas
nihil habes, videamus quae restant.
|
|
