|
62. In his sane generibus trium exemplorum
nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus
improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum
est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod
restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim
prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in
corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia
fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius
misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno
supplicio suam mitigandam, quae nulla est.
63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet:
etiam ipsa enim pertinet ad misericordiam; nec impedit illud
propositum, quo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult,
plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi
qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis
magnitudine superaverit . Non enim metuendum est ne odisse parvulum
filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet
ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris
imitatione nobis proponitur, cum in sequentibus dicitur, Diligite
inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui
vos persequuntur: et tamen de ipso dicitur per prophetam. Quem enim
diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit
(Prov. III, 12). Dicit et Dominus: Servus qui nescit
voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit pauca; servus
autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit
multa (Luc. XII, 48, 47). Non ergo quaeritur, nisi ut et
ille vindicet, cui rerum ordine potestas data est; et ea voluntate
vindicet, qua pater in parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum
potest. Hinc enim aptissimum exemplum ducitur, quo satis appareat
posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui: ut
illum in quem vindicat non poena miserum, sed correctione beatum
velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo
illata, quem vult esse correctum, sive in eum habeat potestatem
coercendi, sive non habeat.
64. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam
quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum
tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt,
quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte
puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri
posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale
judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit,
et propria manu (III Reg. XVIII, 40), et igne divinitus
impetrato (IV Reg. I, 10): quod et alii multi magni et divini
viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De
quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid
ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo
ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit
in eis Dominus non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam
vindicandi, quae adhuc erat in rudibus (Luc. IX, 52-56):
animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare
vindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum
tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus
completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit (Act.
II, 1-4), non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius
quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes
timore premebantur; hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur.
Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus
Apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed
sepulti (Id. V, 1-10).
65. Sed si huic libro haeretici qui adversantur Veteri
Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt,
intueantur dicentem de quodam peccatore quem tradidit satanae in
interitum carnis, ut anima salva sit (I Cor. V, 5). Et si
nolunt hic mortem intelligere (fortasse enim incertum est), quamlibet
vindictam per satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eum
odio, sed amore fecisse manifestat illud adjectum, ut anima salva
sit. Aut in illis libris quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem,
animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est apostolum Thomam
imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis
supplicium, anima tamen ejus commendata, ut in futuro ei saeculo
parceretur: cujus a leone occisi, a caetero corpore discerptam manum
canis intulit mensis in quibus convivabatur Apostolus. Cui scripturae
licet nobis non credere; non est enim in catholico canone: illi tamen
eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui
adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio
qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione
temporum factae sint omnino nescientes.
66. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam
luitur, iste a Christianis modus , ut accepta injuria non surgat in
odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti;
nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel
potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum
restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad
operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de
angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et
reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam
ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum
est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet
quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi
vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae
possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui
voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur,
non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex
utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit
restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo
judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se
illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et
operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his
ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et
misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum
christiani esse oportere.
67. Sed quoniam parum est non nocere, nisi etiam praestes
beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni
petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris.
Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare
honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem
conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa
persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi
nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui
juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum
inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id
quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem
injusta correxeris.
68. Quod autem, ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus
fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus
(II Cor. IX, 7). Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si
non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat,
omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere
mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum
duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod
damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui
proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum
petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae
datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii
tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit
a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem
alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit , et Deus tibi
non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei
facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum esse non potest.
|
|
