|
Mens autem dicitur a MENE. MENE autem Graece, latine dicitur
luna. Et sicut luna crescit et decrescit, et varia vicissitudine
mutatur, in id tamen quod fuit quadam perfecta novitate se restituit:
sic mens nunc caput summis inserit, nunc decidit in infima, nunc sese
referens sibi , veris falsa redarguit; modo ad corporalia regenda
deflectitur, modo aeternis rationibus inspiciendis vel consulendis
adhaerescit. Ratio siquidem est mentis aspectus quo bonum et malum
discernit, virtutes eligit, Deumque diligit. Mens universorum
capax, et omnium rerum similitudine insignita, omnia esse dicitur
naturali quadam potentia et naturali dignitate. Idcirco invisibiles
rerum causas per intelligentiam comprehendit, et visibiles actualium
formas per sensuum passiones colligit. Et sive per sensus ad
sensibilia exeat, sive per intelligentiam ad invisibilia ascendat,
rerum similitudines ad se ipsam trahit, praesentia cognoscit, absentia
intelligit, ignota inquirit, et in inventis versatur. Rationale et
intellectuale lumen, quo ratiocinamur, intelligimus et sapimus,
mentem dicimus, quae ita facta est ad imaginem Dei, ut nulla
interposita natura ab ipsa veritate formetur. Mens enim ex eo dicta
est quod emineat in anima: praestantior siquidem vis animae est, a qua
procedit intelligentia. Per intelligentiam utique ipsam veritatem
intelligit, per sapientiam diligit. Sapientia namque est amor boni
sive sapor boni, a sapore siquidem dicitur. Mentis visio est
intelligentia; gustus, sapientia est. Illa contemplatur, ista
delectatur. Cum ab inferioribus ad superiora volumus ascendere, prius
occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, postea ratio, intellectus
et intelligentia, et in summo est sapientia. Summa namque sapientia
ipse Deus est. Sapientia hominis est pietas, id est, cultus Dei.
Sensus ea vis animae est, quae rerum corporearum corporeas percipit
formas praesentes. Imaginatio est ea vis animae, quae rerum
corporearum corporeas percipit formas, sed absentes. Sensus namque
formas in materia percipit, imaginatio extra materiam: et ea vis quae
exterius formata, sensus dicitur, eadem usque ad intimum traducta,
imaginatio vocatur. Imaginatio namque de sensu oritur, et secundum
ejus diversitates ipsius quoque est variatio. Multa videt anima
carnalibus oculis, multa etiam phantastica imaginatione concipit: et
ubique quasi diffunditur , movetur, erigitur, et fluctuare videtur:
non a se egrediens, sed in semetipsa tanquam in magno percurrens spatio
pervagatur; et non exit ad illa, sed tractatibus suis sibi illa
repraesentat. Habet siquidem in se quasi quamdam latitudinem,
longitudinem et altitudinem. Nam per charitatem Deum et omnes sibi
fideles complectitur; per meditationem universa quae a principio mundi
usque ad finem Deus propter salutem nostram operatus est meditatur;
per contemplationem quae sursum sunt coelestia contemplatur. Ratio est
ea vis animae, quae rerum corporearum naturas, formas, differentias,
propria et accidentia percipit: omnia incorporea, sed non extra
corpora, nisi ratione subsistentia. Abstrahit enim a corporibus,
quae fundantur in corporibus, non actione, sed consideratione.
Natura namque ipsius corporis secundum quod omne corpus corpus est,
nullum utique corpus est. Intellectus ea vis animae est, quae
invisibilia percipit, sicut Angelos, daemones, animas, et omnem
spiritum creatum. Intelligentia ea vis animae est, quae immediate
supponitur Deo: cernit siquidem ipsum summum verum et vere
incommutabilem. Sic igitur anima sensu percipit corpora, imaginatione
corporum similitudines, ratione corporum naturas, intellectu spiritum
creatum, intelligentia spiritum increatum. Et quidquid sensus
percipit, imaginatio repraesentat, cogitatio format, ingenium
investigat, ratio judicat, memoria servat, intellectus separat,
intelligentia comprehendit, et ad meditationem sive contemplationem
adducit. Ingenium est vis ea animae, sive intentio, qua anima se
extendit et exercet ad incognitorum cognitionem. Ingenium siquidem
exquirit incognita, ratio discernit inventa, memoria recondit
judicata, et offert adhuc judicanda. Sic fit ascensus ab inferioribus
ad superiora, et ima a summis dependent. Intellectus namque quaedam
imago et similitudo intelligentiae est, ratio intellectus, rationis
phantasticum spiritus, cui etiam supremum corporis corpus, id est,
ignis quadam similitudine jungitur, et igni aer, et aeri aqua, et
aquae terra. Sensus informat imaginationem, imaginatio rationem,
facitque ratio scientiam sive prudentiam. Rursum rationi occurrens
divina prudentia, informat eam, et facit intelligentiam sive
sapientiam. Est itaque in ratione quiddam ad superna et coelestia
intendens, et id dicitur sapientia; et est quiddam ad transitoria et
caduca respiciens, et id vocatur prudentia. Haec duo ex ratione
sunt, et in ratione consistunt. Et dividit se ratio in duo, scilicet
in seorsum et deorsum: sursum, in sapientiam; deorsum, in
prudentiam; quasi in virum et mulierem, ut vir sit superior et regat,
mulier inferior et regatur. Unde dictum est: Melior est iniquitas
viri, quam benefaciens mulier (Eccli. XLII, 14). Melior
siquidem est qui per coeleste desiderium accensus, carnem necessaria
etiam ei subtrahendo affligit, quam qui per carnalem affectum
resolutus, per omnia quae commoda sunt ei satisfacere contendit.
|
|
