CAPUT LVI. Spiritus intellectualis. Animae vita et mors. Poenarum aeternarum gravitas. Poena praecipua.

Cum considero qualis animae natura sit, quae carnem vivificare potest, sed semetipsam stringere in bonis cogitationibus, sicut desiderat, non potest; invenio quemdam intellectualem spiritum per Creatoris potentiam viventem, et corpus quod sustinet vivificantem, sed tamen vanitati subditum, mutabilitati subjectum, quem saepe laetitia extollit, timor afficit, iniquitas mortificat, justitia vivificat. Vita siquidem animae Deus est, mors animae peccatum. Anima namque quae peccaverit ipsa morietur (Ezech. XVIII, 20): quae autem judicium fecerit et justitiam, vivet et non morietur. Ita immortalis est anima, ut mori possit; ita mortalis, ut mori non possit. Immortalitate mortalis est, et mortalitate immortalis est. Quapropter miseris mors est sine morte, finis sine fine, defectus sine defectu: quia et mors semper vivet, et finis semper incipiet, et defectus deficere nesciet. Mors perimet, et non exstinguet; dolor cruciabit, et pavorem non fugabit; flamma comburet, sed tenebras non discutiet. Erit enim in igne obscuritas, in obscuritate pavor, in combustione dolor. Ita reprobi ignibus inferni traditi, in suppliciis dolorem sentient, et in doloris angustia pavore ferientur; et semper tolerabunt, et semper timebunt, quia sine fine semper cruciati vivent sine spe veniae et misericordiae, quod est miseria super miseriam. Si enim post tot millia annorum, quot capillos habuerunt omnes quicumque fuerunt et erunt, poenas suas finire sperarent, multo levius eas sustinerent. Sed quia spem non habent nec habebunt, desperatione deficient, et ad tormenta non sufficient. De his per Isaiam scriptum est, Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur (Isai. LXVI, 24); quia nec ipsi consumentur. Vermis conscientiam corrodet, ignis carnem comburet: quatenus qui auctori suo corde et corpore deliquerunt, corde simul et corpore puniantur. Cum anima a beata vita separata erit, et corpus aeternis suppliciis subjacebit, ibi metus et moeror, luctus et dolor. Tunc vere nihil lugere erit nisi flere, quia poenitere tunc nulli poterit valere. Ibi erit tortor caedens, vermis corrodens, ignis consumens. Peccata detegentur, rei punientur, et hoc totum perenne. Quisquis enim ad tormenta ibit, jam non amplius exibit. Dolor combustionis eos foris cruciabit, poena caecitatis intus obscurabit. Videbunt autem illa teterrima monstra daemoniorum, et larvales facies eorum. Videbunt etiam tormenta inferni, et in tormentis sequaces suos quos inordinato amore contra Dei praecepta amaverunt; quatenus illorum interitus eos in augmento damnationis suae affligant. Deum autem non videbunt, quod est omnium miseriarum miserius. Quis enim dicere potest, quanta poena erit non videre Creatorem et plasmatorem omnium rerum, redemptorem et salvatorem Filium, Regem coeli et terrae, et Dominum universitatis, per quem sumus, vivimus et sapimus (Act. XVII, 28)?