CAPUT LXV. In beatis triplex fruitio Dei. In beatis vis animae triplex impletur. Corporis gloriosi quatuor dotes. Immortalitas. Impassibilitas. Agilitas. Pulchritudo.

In illa aeterna beatitudine et perfecta, Deo tripliciter fruemur, videntes eum in omnibus creaturis, et habentes eum in nobis ipsis; et quod his omnibus ineffabiliter jucundius erit atque beatius, ipsam quoque cognoscentes in semetipsa Trinitatem, et gloriosam illam sine ullo aenigmate mundo cordis oculo contemplantes. In hoc enim est vita aeterna et perfecta, ut cognoscamus Patrem et Filium (Joan. XVII, 3) cum sancto Spiritu, et videamus Deum sicuti est (I Joan. III, 2); id est, non eo modo sicuti inest nobis aut creaturis, sed sicut est in semetipso. Verum quam magna est beatitudo illa, et quam abscondita ab oculis nostris! Oculus non vidit, auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, quanta charitas, quanta suavitas, quanta jucunditas maneat nos in illa cognitione. Pax Dei est in illa quae exsuperat omnem sensum et intellectum (Philipp. IV, 7), et quanto magis omnem sermonem nostrum? Quod ergo nulli donatum est experiri, nullus conetur effari. Mensuram, ait Dominus, bonam dabit in sinus vestros, confertam in interiore homine, coagitatam in exteriore, supereffluentem in Deo ipso (Luc. VI, 38). Ibi cumulus felicitatis est, ibi supereminens gloria, ibi supereffluens beatitudo. Nam quomodo videndus sit in creaturis, quomodo in nobis habendus, possumus vel ex parte conjicere, in ipsis nimirum quos accepimus jam primitiis spiritus (Rom. VIII, 23). Cognitio autem in Deo ipso illa adhuc nobis incognita est, mirabilis facta est, confortata est, ut non possimus ad eam (Psal. CXXXVIII, 6). At vero quemadmodum in creaturis videndus sit, aliquatenus possumus intelligere, nimirum cum et modo videatur in ipsis. Unde et apostolo Paulo teste, Per ea quae facta sunt, Dei invisibilia conspiciuntur (Rom. I, 20). Unde quantumcumque proficiat quis intelligendo conspicere quam potentissime, quam benignissime, quam prudentissime majestas aeterna omnia fecerit, cuncta regat, ordinet universa; prorsus modicum est ab eo quod comprehendat. Veniet autem quando jam visione et contemplatione atque gaudio ineffabili consequemur Agnum quocumque ierit; et in omnibus consequemur creaturis (Apoc. XIV, 4), ut in omnibus gaudeamus: sane in omnibus, sed non aliunde quam de ipso, sicut et ipse aliis non fruitur, sed se ipso. Jamvero et in nobis quemadmodum habendus sit, in parte possumus cogitare.

Constat enim animarum esse triplicem naturam. Unde et sapientes mundi hujus animam humanam rationalem, concupiscibilem, et irascibilem esse tradiderunt: quam triplicem vim animae, ipsa quoque natura et quotidiana experimenta nos docent. Porro quemadmodum circa rationale nostrum et scientia et ignorantia constant, tanquam habitus et privatio: sic et circa concupiscibile, desiderium et contemptus; et circa id quod dicitur irascibile, laetitia pariter et ira versantur. Implebit ergo Dominus rationale nostrum luce sapientiae; ita ut penitus nobis nihil desit in ulla scientia (I Cor. I, 7). Implebit concupiscibile nostrum fonte justitiae; ut omnino desideremus eam, et ea penitus repleamur, sicut scriptum est: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6). Nulla enim alia res implere potest desiderium animae, nulla alia praeter justitiam beatificare potest animam. Cum ergo repleverit Deus concupiscibile nostrum justitia, quaecumque respuere debet anima, respuet; et quidquid debet concupiscere, concupiscet; et ex omnibus his magis appetet quod magis fuerit appetendum. Merito denique concupiscibili nostro justitiam attribuimus, ex quo nimirum justi aut injusti reputamur. Jamvero quod dicitur in nobis irascibile, cum repleverit illud Deus, profecto erit in nobis tranquillitas, et in summam laetitiam atque jucunditatem replebimur pace divina. Et vide si non in his tribus perfecta sane, quantum ad animam spectat, beatitudo consistit, quando scientia jam non inflabit propter justitiam, jam non contristabit propter laetitiam; ut cesset jam proverbium illud, Qui apponit scientiam, apponit dolorem (Eccle. I, 18): quando justitia nec indiscreta erit propter scientiam, nec onerosa propter laetitiam; quando laetitia nec suspecta erit propter scientiam, nec impura propter justitiam.

Sed in his omnibus nihi homo noster exterior accepit. Ipsi ergo, ut inhabitet gloria etiam in terra nostra (Psal. LXXXIV, 10), et juxta alium prophetam , repleatur majestate Domini omnis terra (Psal. LXXI, 19), quatuor sunt quaerenda, quem constat ex quatuor elementis compactum esse. Nec mireris quod pluribus videtur indigere, cui nunc indigentiae locus est. Unde propheta in Psalmo: Sitivit in te anima mea; quam multipliciter tibi caro mea (Psal. LXII, 2). Habebit ergo terra nostra immortalitatem, ne jam timeat denuo se in pulverem redigendam. Resurgens enim corpus nostrum, jam non moritur, mors illi ultra jam non dominabitur (Rom. VI, 9). Sed prodiderit , si forte contingat vivere cum miseriis et aerumnis passibilitatis hujus, qua nimirum incessanter incorruptibile hoc corpus affligitur: etsi non semel, utique semper moritur. Habebit certe omni modo a Deo impassibilitatem. Ab humoribus enim inordinatis causas aiunt procedere passionum. Sed jam desiderat corpus nostrum levitatem, secundum eam nimirum quam habet ex aere portionem, ne ipso onere sit molestum. Tanta itaque futura est credenda corporum levitas et agilitas bonorum, ut possint si velimus, absque omni mora seu difficultate, ipsam quoque cogitationum nostrarum sequi ad omnia velocitatem. Quid ultra deest ad perfectam corporis beatitudinem? Sola utique pulchritudo. Hanc perfectissimam habituri, non immerito possumus attribuere ei parti quam habemus ab igne. Salvatorem enim exspectamus, ut ait Apostolus, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum denique corpori claritatis suae, exhibens quod pollicitus est (Philipp. III, 20 et 21): quoniam fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII, 43). Sicut ergo replebit animas nostras Deus, cum fuerit in eis perfecta scientia, perfecta justitia, perfecta laetitia: sic replebitur majestate ejus omnis terra nostra, cum fuerit corpus immortale, impassibile, agile, configuratum denique corpori claritatis suae. Et tunc veraciter dici poterit quod quidam poeta dixit,

(Virgil., Aeneid. l. I, vers. 98)! Nemo digne pensare valet quanta erit illa laetitia, quanta gloria, quando Deum videbimus ubique praesentem, et universa gubernantem. Ita erit nobis notus atque conspicuus, ut videatur spiritu a singulis nobis, videatur ab altero in altero, videatur in se ipso, videatur in coelo novo, et in terra nova (Apoc. XXI, 1), atque in omni quae nunc fuerit creatura. Ab omni malo liberati, et omni bono perfecte impleti, vacabimus et videbimus, quia ipse est Deus (Psal. XLV, 11), que pleni erimus, quando erit omnia in omnibus (I Cor. XV, 28). Ipse nimirum erit finis desideriorum nostro rum, quem sine fine videmus, sine fastidio amabi mus, sine fatigatione laudabimus. Sed et ad haec quis idoneus? Sine dubio qui fidelis invenietur super pauca quae accepit militiae suae tempore; id est, super sensus, super actus, et super appetitus suos, quos suscepit regendos, ut in his probetur quam fidelis sit Domino suo (Matth. XXV, 21). Sciat ergo servus Christi vas suum possidere in sanctificatione et honore (I Thess. IV, 4); et glorificet et portet Deum in corpore suo (I Cor. VI, 20): sectetur pacem (Hebr. XII, 14). Amen.