|
Prolixum de Trinitate opus per annos non paucos in manibus habuit
Augustinus; cum illud, ut ipse ad Aurelium scribit, juvenis
inchoarit, senex ediderit. Quippe id facile intermittebat, quoties
alii cuipiam incumbendum erat operi, quod pluribus profuturum
existimabat; ratus istud operosius et minus utile quam pleraque alia,
quod res minus necessarias et a paucioribus intelligendas contineret.
Hunc laborem suscepit in eorum potissimum gratiam, qui fidei
auctoritatem non recipientes, mysteriorum veritatem ratione demonstrari
sibi volebant. Cum enim in sacrarum rerum meditatione, cui se maxime
deditum Vir sanctus in lib. 1, cap. 3, profitetur, plura in dies
et altiora divino illustratus lumine detegeret, non patiebatur charitas
ipsum, quae ex Dei dono accepisset, aliis denegare. Sperabat
siquidem fore, ut aliis ministrando quae legerent, ipse quoque
proficeret; ac aliis cupiens respondere quaerentibus, etiam ipse id
quod quaerebat inveniret. Ergo suscepi, ait, lib. 1, cap. 5,
haec, jubente atque adjuvante Domino Deo nostro, non tam cognita cum
auctoritate disserere, quam ea cum pietate disserendo cognoscere.
Testatur in tertii libri exordio, stilum se perlibenter fuisse
suppressurum, si res hujusmodi a Latinis invenirentur explicatae, aut
Graeci qui de iis rebus tractarunt, essent latine redditi, aut alii
denique curam respondendi quaestionibus ipsi propositis, quas, ait,
pro persona mea quam in servitio Christi gero, necesse est me pati,
vellent suscipere.
Argumentum suum variasque propositas circa id quaestiones et
difficultates hoc ordine pertractat. In libro I summae Trinitatis
unitatem et aequalitatem demonstrat ex Scripturis: earum testimonia
quae contra Filii aequalitatem perperam objectantur, quomodo
interpretanda sint secundum catholicam fidem, ostendit.
II. Eamdem Trinitatis aequalitatem asserit, probans nihil obstare
quae de Filii missione ac Spiritus sancti, deque variis Dei
apparitionibus dicuntur in Scripturis. Trinitatem enim totam in sua
natura immutabilem, invisibilem, ubique praesentem, in missione
qualibet vel apparitione inseparabiliter operari.
III. Quaerit an in praedictis Dei apparitionibus corporea
tantummodo creatura formata sit, in qua Deus humanis ostenderetur
aspectibus; an Angeli jam ante existentes ita sint missi, ut ex
persona Dei loquerentur, sive per corporalem speciem de corporea
creatura assumptam, sive per suum ipsorum corpus in quas vellent
species conversum: ita ut ipsa Dei essentia nunquam per se ipsam visa
fuerit.
IV. Docet ad quid missus sit Filius Dei. Caeterum, Filium
Dei, quamvis missione factus sit minor, non ideo esse minorem quia
misit eum Pater, nec ideo minorem Spiritum sanctum quia et Pater eum
misit et Filius.
V. Pergit ad refellenda haereticorum argumenta illa, quae jam non e
divinis libris, sed e suo sensu proferunt. Ac primum quod objectant
gignere et gigni, vel genitum esse et ingenitum, quoniam diversa
sunt, substantias esse diversas, refellit, ostendens ista de Deo non
secundum substantiam dici, sed relative.
VI. In eos qui contra Filii aequalitatem disputant ex eo quod
Christus ab Apostolo dictus sit Dei Virtus et Dei Sapientia,
quaestionem proponit, annon et ipse Pater sapientia sit. Cujus
tantisper dilata solutione, adhuc probat unitatem et aequalitatem
Patris, Filii, ac Spiritus sancti; et non Deum triplicem, sed
Trinitatem dici et credi oportere. Tum explicat dictum Hilarii;
Aeternitas in Patre, species in Imagine, usus in Munere.
VII. Quaestionem, quae dilata fuerat, resolvit, docetque
Patrem, Filium, et Spiritum sanctum esse unam virtutem et unam
sapientiam, non secus atque unum Deum et unam essentiam. Quaerit
postea quomodo dicatur in Deo, a Latinis una essentia, tres
personae; a Graecis, una essentia, tres substantiae vel hypostases.
VIII. Ratione etiam reddita monstrat, non solum Patrem Filio
non esse majorem, sed nec ambos simul aliquid majus esse quam Spiritum
sanctum, nec quoslibet duos simul in eadem Trinitate majus aliquid
quam unum, nec omnes simul tres majus aliquid quam singulos. Admonet
ut ex veritatis intellectione, ex notitia summi boni, et ex insito
amore justitiae, intelligatur natura Dei; praesertim vero ut ipsius
cognitio puaeratur per charitatem, in qua tria quaedam velut
Trinitatis vestigium inesse observat.
IX. Trinitatem in homine, qui imago Dei est, quamdam inveniri
docet: mentem, et notitiam qua se novit, et amorem quo se notitiamque
suam diligit; et haec tria esse inter se aequalia et unius essentiae.
X. Aliam in hominis mente evidentiorem reperiri trinitatem; in
memoria scilicet, intelligentia, et voluntate.
XI. Etiam in exteriori homine Trinitatis aliqua vestigia, veluti
in corporali visione, deprehendi.
XII. Praemissa distinctione sapientiae a scientia, ostendit in ea
quae proprie scientia dicitur, quamdam trinitatem: quae licet ad
interiorem hominem jam pertineat, nondum tamen imago Dei sit
appellanda.
XIII. Repertam in scientia trinitatem exponit per commendationem
fidei christianae.
XIV. De sapientia hominis vera dicit, qua videlicet meminit,
intelligit, et diligit Deum: ostendit quod in eo ipso sit homo imago
Dei secundum mentem; quae quidem hic renovatur in agnitione Dei,
tunc vero erit in ea imagine perfecta Dei similitudo, quando Dei
perfecta erit visio.
XV. Quidquid in superioribus exposuit, compendiario sermone
complectitur: ac postremo Trinitatem, in cujus perfecta visione nobis
beata vita promittitur, ostendit a nobis hic videri tanquam per
speculum et in aenigmate, dum videtur per imaginem Dei quod nos
sumus.
Hosce libros in Retractationibus collocat inter opuscula circiter
annum Christi 400 conscripta, quia illos eo tempore inchoavit. In
epistola 120, ad Consentium anno 410 missa, n. 13, meminit
operis de Trinitate, quod in manibus habebat, et ob argumenti
praestantiam ac difficultatem nondum perficere potuerat. In 162,
ad Evodium, quae ad annum 414 pertinet, scribit n. 2 se libros
de Trinitate nondum edidisse: et in 169 ad eumdem epistola, quae
exeunte anno 415 scripta est, se nondum illos complevisse, n. 1
testatur. Ex epistola 143, ad Marcellinum data sub finem anni
412, licet intelligere, n. 4, amicos ab eo flagitasse, ut hos
libros publicaret; ipsum contra diutius eos retinuisse, quam vellent
et ferrent. Unde conjicias priorem ipsam publicationem, quae opere
necdum absoluto facta est, non praecessisse annum 412. Constat
autem alteram nonnisi longo post tempore factam, cum ipse in libro 13
citet illud quod scripserat in libro 12 de Civitate Dei, qui ante
annum 416 perfectus non fuit. Libro 15 citat Tractatum 90 in
Joannem. Ad istud opus Prosperum remittit lib. de Praedestinatione
Sanctorum, cap. 8, ratus id jam in Galliis haberi.
Cassiodorus senator, in Institut. cap. 16, laudat quindecim
libros, quos Augustinus de sancta Trinitate mirabili profunditate
conscripsit, curiosa intentione meditandos. Eosdem libros e latino
sermone in graecum transtulit Maximus Planudes monachus, qui sub
Andronico seniore vivebat, circiter annum 1350. Demetrius vero
Cydonius sub Joanne Cantacuzeno, capita aliquot vertit ex ejusdem
sermonibus. Has versiones Romae asservari in bibliotheca Vaticana,
testatur Possevinus in Apparatu. Vidimus Indicem Ms. codd.
Graec. biblioth. Vatic. qui est penes V. C. Antonium Faure
Doct. Theolog. Paris. et similem alium in codice Colbertinae
bibliothecae 5125, in quibus haec leguntur: TOY
MAKARIOTATOY AYGOYSTINOY EPISKOPOY
IPPONOS PERI TRIADOS BIBLIA PENTE PROS
TOIS DEKA, APER EK TES LATINON
DIALEKTOY EIS TEN ELLADA METENEGKEN O
SOFOTATOS KAI TIMIOTATOS MONAKON
MAXIMOS PLANOYDES. Item: TOY MAKARIOY
AYGOYSTINOY EPISKOPOY IPPONOS
KEFALAIA EK TON AYTOY LOGON
PAREKBLETENTA EK TES LATINON DIALEKTOY
EIS TEN ELLADA METENEGKE DEMETRIOS O
KYDONES. Vide Allatium, lib. 2 de utriusque Ecclesiae
Consensione, cap. 17, § 4.
|
|
