|
15. De aenigmate et tropicis locutionibus. Haec dicta sunt propter
quod ait Apostolus, nunc per speculum nos videre. Quia vero
addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras
nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos
Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro
latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita
usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive
troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et
insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes nostri,
quod ait Apostolus, Quae sunt in allegoria (Galat. IV, 24),
nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt
dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi,
id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod
dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes
etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus
animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria
est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi
tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad
Thessalonicenses: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed
vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et
qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii
simus (I Thess. V, 6-8)? Sed haec allegoria non est
aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma
est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est,
Sanguisugae erant tres filiae (Prov. XXX, 15); et quaecumque
similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam
reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla,
altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo
Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum
fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset
specialiter aenigma nominari.
16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur
tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos
videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc
videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia;
et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto
quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur,
Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi
videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine
aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum
difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque
similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae
accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil
tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur.
Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic
vitae, per speculum scilicet in aenigmate, laborare nos ut
quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si
esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non
videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt
cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis
carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt,
et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam,
sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris
sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines
cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec
corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et
vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per
disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium
causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive
etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu,
vel errante consensu.
|
|
