|
17. De verbo mentis, in quo tanquam speculo et aenigmate videmus
Verbum Dei. Sed nunc de iis loquamur quae nota cogitamus, et
habemus in notitia etiam si non cogitemus, sive ad contemplativam
scientiam pertineant, quam proprie sapientiam , sive ad activam, quam
proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque
mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore
distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei,
quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similitudo illius
Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus (Capp. 1,
20). Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua
nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin
nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit:
quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De
his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam
si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi
cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit
utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt
apud se cogitantes non recte (Sap. II, 1). Exposuit enim quid
sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in
Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum
paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt
intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi
cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes
eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth.
IX, 2-4)? Sic Matthaeus. Lucas autem hoc idem ita narrat:
Coeperunt cogitare Scribae et Pharisaei, dicentes: Quis est hic
qui loquitur blasphemias? Quis potest dimittere peccata, nisi solus
Deus? Ut cognovit autem cogitationes eorum Jesus, respondens dixit
ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris (Luc. V, 21,
22)? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale
hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur,
intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere.
Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de
illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et
cogitabat intra se, dicens (Id. XII, 17).
18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os
esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat
hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una
sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis,
alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in
os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de
cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam
paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine
intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in
ventrem vadit, et in secessum emittitur? Hic certe apertissime
demonstravit os corporis. At in eo quod sequitur os cordis ostendens,
Quae autem, inquit, procedunt de ore, de corde exeunt, et ea
coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae
(Matth. XV, 10-20), etc. Quid hac expositione lucidius?
Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non
sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt.
Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud
visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio
et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in
animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum
locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen
interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino sanctum
Evangelium, non auditas: Dixerunt, inquit, intra se, Hic
blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes
eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua
cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre.
19. Quisquis igitur potest intelligere verbum, non solum antequam
sonet, verum etiam antequam sonorum ejus imagines cogitatione
volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum
scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est:
quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc
speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de
quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). Necesse est enim
cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia
quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino,
cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio
ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec
graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id
opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo
significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus,
ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam
corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere
quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis
sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio secundum
Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis
tradet me. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo
diceret. Erat ergo unus ex discipulis ejus recumbens in sinu Jesu,
quem diligebat Jesus: innuit ergo huic Simon Petrus, et dicit ei,
Quis est de quo dicit (Id. XIII, 21-24)? Ecce innuendo
dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi
signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur
exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum
absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in
sermone nostro earum quas cogitamus signa sint rerum.
|
|
