|
11. Haud facile posse ex dictis trinitatibus deprehendi Trinitatem
Deum. Sed haec tria ita sunt in homine, ut non ipsa sint homo.
Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale.
Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona,
id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente . Quod si
etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia
rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere
animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per
hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt.
Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est
mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut
corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima
mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in
Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus
quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus,
sed secundum solam mentem imago Dei dicitur, una persona est, et
imago est Trinitatis in mente. Trinitas vero illa cujus imago est,
nihil aliud est tota quam Deus, nihil est aliud tota quam Trinitas.
Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat
Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus
quisque homo una persona.
12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in
homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam,
intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam,
nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per
voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem,
nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum intelligere nisi per
Filium, vel diligere nisi per Spiritum sanctum, per se autem
meminisse tantummodo vel sui vel Filii vel Spiritus sancti; eodemque
modo Filium nec sui nec Patris meminisse nisi per Patrem, nec
diligere nisi per Spiritum sanctum, per se autem non nisi intelligere
et Patrem et se ipsum et Spiritum sanctum; similiter et Spiritum
sanctum per Patrem meminisse et Patris et Filii et sui, et per
Filium intelligere et Patrem et Filium et se ipsum, per se autem non
nisi diligere et se et Patrem et Filium: tanquam memoria sit Pater
et sua et Filii et Spiritus sancti, Filius autem intelligentia et
sua et Patris et Spiritus sancti, Spiritus vero sanctus charitas et
sua et Patris et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel
affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit , et sibi
et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut
Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia
sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam
genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse:
ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit
Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo
esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius
a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam,
quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in
libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est
(Capp. I, 3). Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua
est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est
Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et
intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset
sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris
de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non
inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil
meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater,
sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut
sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et
Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio
quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo
colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et
memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria,
intelligentia, dilectio sive voluntas in illa summa et immutabili
essentia quod est Deus, non Pater et Filius et Spiritus sanctus
sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita
de sapientia, sicut nec Pater ei, nec Spiritus sanctus ei
intelligit, sed ipse sibi; ita nec Pater ei meminit, nec Spiritus
sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua
intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est,
de quo natus est. Spiritus etiam sanctus quia sapientia est procedens
de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam,
et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei
meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse
diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa
ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit.
13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus
omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec
ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et
praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec
singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in
uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum
comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque
scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur ? Ea quippe
quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque
conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam
novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed
futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam
quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque
certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum
agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt
, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel
canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus
cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut
praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec
finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum
prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur
providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita
proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria
praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et
certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus
advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat
intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non
lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit
quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed
una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta
quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac
igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum:
Mirificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam
(Psal. CXXXVIII, 6). Ex me quippe intelligo quam sit
mirabilis et incomprehensibilis scientia tua, qua me fecisti; quando
nec me ipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione
mea exardescit ignis (Psal. XXXVIII, 4), ut quaeram faciem
tuam semper (Psal. CIV, 4).
|
|
