CAPUT V. De omnia praesentia sine libertatis humanae praejudicio. Dei locutio et laus. Existentia ante tempus. Lux. Malum verum pejus falso. Dei visio quid beatis conferat. Dei aeternitas. Dei scientia.

Unde non diem judicii videbit, et primum diem saeculi non vidit: sed utrumque videt. Cujus praescientia neminem cogit ad peccandum, ut multi errantes dicunt. Si enim, inquiunt, praescivit Deus Adam peccaturum esse, non peccare non potuit. Ex quo errore nascitur, Deum causam esse peccati, quod nefas est dicere. Et illi tamen etiam suis verbis alligantur. Si enim quod praescientia Dei habet, necesse est fieri; ideo voluntate propria homo peccavit, et non aliqua necessitate, quia in praescientia Dei fuit, ut voluntate et libero arbitrio, et non necessitate cogente peccaret. Si ergo praescientia Dei non potest vitari, non potuit homo aliter peccare nisi voluntate, nulla alia vi cogente: quia ita Deus praescivit illum peccaturum. Si ergo voluntarie, non coactus est. Si enim non coactus est ad peccandum, potuit sine dubio non peccare si vellet; ideoque poenam meruit, quia non invitus peccavit; alioquin a Deo poenam mortis non susciperet. Cujus locutio est occulta inspiratio, qua mentibus suam voluntatem et suam charitatem invisibiliter ostendit; quam videndo Angeli per omnia Deo obediunt. Cujus laus est qua electos laudabit, manifestatio qua suorum electorum bona omnibus monstrabit; assidua autem laus qua electi eum laudabunt, est admiratio ejus perennis. Qui miro modo non tempore praecessit mundum et tempus (nullius enim horae spatio fuit ante mundum), et tamen semper erat sine initio. Non enim erat tempus ante tempus, tempus autem cum mundo concreatum est. Si igitur tempus ab initio mundi coepit currere, ante mundum factum non erat. Ideoque nullo tempore, ut praediximus, praecessit Deus tempora et mundum eis coaevum, imo paulo eis priorem; ejus enim motu coeperunt currere. Quidquid movetur, suum motum praecedit. Ineffabili enim aeternitate praecessit Deus mundum, non tempore. Cujus tempus ante mundum non erat. Cujus lux tenebras depellit ignorantiae, cujus aliqua particula haec omnia, quae diximus, vera et certa esse cognoscimus. Eadem luce melius esse verum, quam falsum, videmus; et tamen pejus esse verum malum vel verum peccatum, quam falsum malum vel falsum peccatum; non quia verum est, sed quia malum vel peccatum est; sed ideo malum vel peccatum est, quia verum malum vel peccatum est . Aliter enim non posset esse malum vel peccatum, nisi verum esset malum vel peccatum; falsum enim malum non est malum, ut falsum argentum non argentum est. Potest aliquis a veritate dicere malum vel peccatum exortum esse vel factum, et quodam modo opus esse veritatis malum; quod omnino falsum est. Omne enim verum a veritate est, et omne verum in quantum verum, bonum est; a veritate igitur est verum esse, ut sit malum vel peccatum, non ipsum malum vel peccatum; aliud namque est ipsum malum, aliud verum esse illud. Quamvis igitur ipsum malum bonum non est, bonum est tamen verum esse ut sit illud. Nisi enim bonum esset esse malum, nullo modo sineret Deus illud fieri. Multa quippe bona de malis Omnipotens facit, ut de adulterio hominum bonos format et facit homines. Si autem et quadam illius lucis particula quasi per angustas rimas infusa, haec et alia omnia quae novimus, vera esse cognovimus; quali et quanta luce scientiae et sapientiae illic illustrabimur, ubi ipsum solem veritatis facie ad faciem videbimus, id est, certa et vera sapientia cognoscemus? cujus praesentia similes ei facit praesentes. Qui enim verae sapientiae, verae pulchritudini, verae aeternitati adhaerebit, sapiens utique et pulcher et aeternus erit. Sic enim absentia ejus dissimiles ei omni modo facit. Cujus aeternitas sine initio et sine fine est; (si enim esset tempus quando non esset, quis eum faceret?) quia ipse est solus Deus, et ante ipsum Deus alius non erat, nec est, nec erit. Non forte se ipsum creavit, cum nihil se ipsum creat; qua enim potentia qui omnino non esset se ipsum faceret? Restat igitur quod omnino factus non est Deus. Cum ergo nullo modo Deus factus est, sine initio ante omnia erat. Quidquid enim factum est, initium habet: et quidquid initium habet, sine dubio factum est, non ab alio nisi a Deo non facto, sed omnia faciente. Cujus scientia sine ulla varietate cognitionis , et sine ullo cursu huc et illuc innumerabilem varietatem omnium creaturarum, Angelorum, hominum, stellarum, arenarum, capillorum, verborum, cogitationum, momentorum omnium, simul et semel comprehendit et intelligit. Fons igitur et origo omnis scientiae Deus est: quem quanto plus quis bibet, tanto plus sitiet.