|
Hujus libri exemplar calamo scriptum unicum ex Belgio Lovaniensibus
adfuit, Endoviense; unicum etiam nobis ex Galliis, Floriacense.
In Endoviensi titulus est, In Epistolam Petiliani ad Catholicos
de secta Donatistarum. In Floriacensi, Aurelii Augustini
Epistola ad Catholicos de secta Donatistarum: et finito libro, in
eodem Floriacensi exemplari legitur, Explicit Epistola Aurelii
Augustini episcopi ad Catholicos fratres. Quo posteriore titulo ad
Possidii Indicem comparato facile adducimur ut credamus hunc ipsum
librum esse, qui in ejusdem Indicis capite tertio sic notatur:
Epistola contra quos supra (id est contra Donatistas) ad Catholicos
fratres, liber unus. In concilio generali quinto, collat. 5,
citantur verba capitis tertii hunc in modum: Ejusdem (Augustini) ex
Epistola ad Catholicos. Apud Amerbachianam editionem inscribitur,
Contra Petiliani donatistae Epistolam liber unus. Apud
posteriores, in marginali spatio superiori additum est, De Unitate
Ecclesiae: quae profecto inscriptio non minus caeteris adversus
Donatistas opusculis convenit, quam huic libro.
Ad annum circiter 402 pertinere Opus videtur, editum ante tertium
librum contra Petilianum. Nam Operis principio Petilianus
interpellatur, ut vel eidem operi, vel primis duobus contra ipsius
Epistolam libris Augustini respondeat. Nondum ergo visa erat altera
Petiliani, quae libro Augustini tertio confutatur Epistola, qua
nimirum ille ad primum librum Augustini respondere sic enititur, ut
librum tamen ipsius secundum, qui circiter praedictum annum 402
prodiit, non attingat.
Praegrandis hujusce operis in Retractationibus nulla fit mentio;
forte quia, uti Lovanienses observant, proprie epistola est, non
liber. Nec movere debet quod ibi recenseatur qui longe brevior isto,
et epistolae forma pariter scriptus est, liber in Petilianum primus:
quippe primus iste liber cum secundo et tertio totus cohaeret, eamque
ob causam necessario inter libros habitus semper fuit.
Sed sunt alia, non diffitemur, quae nos hic moveant. Primum
salutationis formula, Salus quae in Christo est etc., nova
Augustino et inusitata. Deinde transitiones, figurae, ac locutiones
passim inelegantes et impropriae. Exempli gratia, cap. 6, n.
11, ut ad Scripturae testimonia veniatur: O Donatistae, Genesim
legite. Cap. 8, n. 21: Quis tam devius et absurdus est a
divinis eloquiis. Cap. 15, n. 38: Ut in ipsis quoque
admirabilibus sanctis. Ibidem: Sed aspectu et auditu justus
inhabitans animam justam iniquis aliorum factionibus cruciabat. Cap.
24, n. 69: Ut multum causae nostrae minuam. Ibidem: Qui
tergiversaris quomodo suscipiaris. Cap. 25, n. 73: Cum
adversus homines male sibi a collegis insinuatos.
Movet etiam quod idem ipse qui in Epist. 23, n. 4, et lib. 1
contra Cresconium, cap. 31, nn. 36, 37, diserte docet
Samaritanos haeresim seu haereticos Judaeorum esse; in hujus libri
capite 13, n. 33, nolit ut pars illa populi quae a regno Juda
scissa est, tanquam haeresis deputetur, praesertim vero hac nitens
ratione, quia separata est jubente Deo, qui nunquam jubeat haeresim
fieri, quique regnum dividi praeceperit, non religionem. Quo loco
Augustinum a viro, ut aiunt, non indocto reprehensum vindicare
conantur Lovanienses.
Observamus insuper Scripturae locos hic non juxta solemnem versionem
citatos, ut cap. 11, n. 29, ex Act. I, 14: Hi omnes
erant asservientes unanimes orationi. Ibid., n. 30, ex Act.
IX, 15: Ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et
filiis Israel magnificari. Ibid., ex Act. X, 11: Tanquam
linteum limpidum. Cap. 16, n. 42, ex Ezech. XXVIII,
3, Numquid tu melior quam Daniel? ubi legere solet, sapientior,
ut videre est in Epist. 111, n. 4. Denique etsi statuit initio
libri relictis ambiguis apertum aliquid quo manifestetur Ecclesia
requirendum; sententiam tamen illam ex Isai. LXII, 4, insolito
modo interpretatam, Terra tua orbis terrarum (qua quidem ipsum usquam
alias usum contra Donatistas non recordamur), adhibet, cap. 7,
n. 19; cap. 24, n. 70, et cap 25, n. 75.
Ad haec in cap. 24, n. 68, ubi objicitur aqua quae de latere
Domini profluxit, significatum Baptismum; respondet id adhuc forte
diligentius requirendum esse: cum hoc ipsum tanquam compertum tradere
et inculcare soleat, ut Tract. 9, et Tract. 120 in Joannem,
et serm. 218, de Passione Domini, n. 14. Postremo quod sub
libri finem legitur, nondum a radice praecisum eum esse, qui mala
cupiditate agit opera quae a regno Dei excludunt, si modo non pro
ipsis operibus etiam veritati apertissimae resistat, nonnullam
difficultatem affert dum comparatur ad librum 2 contra Cresconium,
cap. 21.
|
|
