|
21. Catholica Ecclesia venientibus praecipit fidem; haeretici
promittunt rationem. Nihil vitii esse in fide, atque inter credentem
et credulum (quod nomen culpae datur) plurimum interesse.
Ridiculum, inquis, istud est, cum omnes hanc se profiteantur
tenere, ac docere. Profitentur hoc omnes haeretici, negare non
possum; sed ita ut eis quos illectant, rationem se de obscurissimis
rebus polliceantur reddituros: eoque Catholicam maxime criminantur,
quod illis qui ad eam veniunt praecipitur ut credant; se autem non
jugum credendi imponere, sed docendi fontem aperire gloriantur.
Quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem magis pertineret ?
Non ita est. Hoc enim faciunt nullo robore praediti, sed ut aliquam
concilient multitudinem nomine rationis: qua promissa naturaliter anima
gaudet humana, nec vires suas valetudinemque considerans, sanorum
escas appetendo, quae male committuntur nisi valentibus, irruit in
venena fallentium. Nam vera religio, nisi credantur ea quae quisque
postea, si se bene gesserit dignusque fuerit, assequatur atque
percipiat, et omnino sine quodam gravi auctoritatis imperio iniri recte
nullo pacto potest.
22. Sed quaeris fortasse vel de hoc ipso aliquam accipere rationem,
qua tibi persuadeatur, non prius ratione quam fide te esse docendum.
Quod facile potest, si modo aequum te praebeas. Sed ut commode
fiat, volo quasi respondeas interroganti: et primo dicas mihi, quare
tibi videatur non esse credendum. Quod ipsa, inquis, credulitas, a
qua creduli nominantur, vitium quoddam mihi videtur esse: alioquin hoc
nomen non pro convicio objectare soleremus. Nam si suscpiciosus in
vitio est, eo quod non comperta suspicatur; quanto magis credulus,
qui hoc a suspicioso differt, quod ille incognitis aliquam, iste
nullam tribuit dubitationem. Interim accipio hanc opinionem ac
distinctionem. Sed scis etiam curiosum non nos solere appellare sine
convicio; studiosum vero etiam cum laude. Quamobrem attende, si
placet, etiam inter haec duo quid tibi distare videatur. Id certe
respondes, quod quamvis uterque agatur magna cupiditate noscendi,
curiosus tamen ea requirit quae nihil ad se attinent; studiosus autem
contra, quae ad sese attinent requirit. Sed quia non negamus ad
hominem pertinere conjugem ac liberos et eorum salutem; si quispiam
peregre positus, quemadmodum valeant ac sese agant sua conjux ac
liberi, omnes advenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur
cupiditate noscendi: et tamen hunc studiosum non vocamus, qui et
magnopere scire vult, et ea quae ad se maxime pertinent. Quare jam
intelligis eo vacillare istam definitionem studiosi, quod omnis quidem
studiosus ea nosse vult quae ad se pertinent, non tamen omnis qui id
agit studiosus vocandus est; sed is qui ea quae ad animum nutriendum
liberaliter atque ornandum pertinent, impensissime requirit: tamen
studentem recte appellamus , praesertim addentes quid studeat audire.
Nam etiam suorum studiosum possumus appellare, si suos tantum
diligit: non tamen adjunctione nulla, communi nomine studiosorum
dignum putamus. Audiendi autem cupidum quemadmodum se sui haberent,
non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens fama bona idipsum saepe
vellet audire: studentem vero, etiamsi semel. Refer nunc animum ad
curiosum, et dic mihi, utrum si quis fabellam libenter audiret, nihil
sibi omnino profuturam, id est, rerum ad se non pertinentium; neque
id odiose atque crebro, sed rarissime ac modestissime, vel in
convivio, vel in aliquo circulo, ullove consessu; videreturne tibi
curiosus? Non opinor: sed certe habens illius rei curam, quam
libenter audiret, profecto videretur. Quapropter etiam curiosi
definitio ea regula, qua studiosi, emendanda est. Vide igitur utrum
et illa superiora emendanda sint. Cur enim non et suspiciosi nomine
indignus sit, qui aliquando aliquid suspicatur; et creduli, qui
aliquando aliquid credit? Itaque ut inter studentem alicujus rei et
omnino studiosum, rursumque inter curam habentem atque curiosum; ita
inter credentem et credulum plurimum interest.
|
|
