|
13. De Scripturis non credendum expositoribus earum inimicis.
Testor, Honorate, conscientiam meam, et puris animis inhabitantem
Deum, nihil me existimare prudentius, castius, religiosius, quam
sunt illae Scripturae omnes, quas Testamenti Veteris nomine
catholica Ecclesia retinet. Miraris, novi. Non enim dissimulare
possum, longe aliter nobis fuisse persuasum. Sed nihil est profecto
temeritatis plenius (quae nobis tunc pueris inerat), quam quorumque
librorum expositores deserere, qui eos se tenere ac discipulis tradere
posse profitentur, et eorum sententiam requirere ab his qui
conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum, nescio qua cogente
causa, bellum indixerunt. Quis enim sibi unquam libros Aristotelis
reconditos et obscuros ab ejus inimico exponendos putavit; ut de his
loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi
potest? Quis denique geometricas litteras Archimedis legere,
magistro Epicuro, aut discere voluit; contra quas ille multum
pertinaciter, nihil earum, quantum arbitror, intelligens,
disserebat? An istae Scripturae Legis planissimae sunt, in quas
isti quasi vulgo expositas impetum faciunt frustra et inaniter? Qui
mihi similes videntur illi mulierculae, quam iidem ipsi solent
deridere, quae irata quod ei sol iste laudaretur, et a manichaea
quadam femina colendus commendaretur, ut erat religiose simplex,
concita exsilivit, et eum locum quem sol per fenestram illustraverat,
crebro pede percutiens, Ecce solem deumque tuum calco, clamare
coepit: stulte omnino atque muliebriter; quis negat? Sed nonne tibi
tales videntur isti, qui ea quae non intelligunt, aut cur, aut omnino
qualia sunt, quamvis jacentibus similia, subtilia tamen
intelligentibus atque divina, magno impetu orationis maledictisque
lacerantes, quia eis imperiti plaudunt, aliquid se proficere
existimant? Quidquid est, mihi crede, in Scripturis illis, altum
et divinum est: inest omnino veritas, et reficiendis instaurandisque
animis accommodatissima disciplina; et plane ita modificata, ut nemo
inde haurire non possit quod sibi satis est, si modo ad hauriendum
devote ac pie, ut vera religio poscit, accedat. Quod ut tibi
probem, multis rationibus et longiore oratione opus est. Agendum enim
tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames: et hoc
agendum quovis alio modo potius, quam exponendis eorum sententiis et
litteris. Propterea quia si Virgilium odissemus, imo si non eum,
priusquam intellectus esset, majorum nostrorum commendatione
diligeremus, nunquam nobis satis fieret de illis ejus quaestionibus
innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent: nec
audiremus libenter, qui cum ejus laude illas expediret; sed ei
faveremus, qui per eas illum errasse ac delirasse conaretur ostendere.
Nunc vero cum eas multi ac varie pro suo quisque captu aperire
conentur, his potissimum plauditur, per quorum expositionem melior
invenitur poeta, qui non solum nihil peccasse, sed nihil non
laudabiliter cecinisse, ab eis etiam qui illum non intelligunt,
creditur. Itaque in quaestiuncula magistro deficienti, et quid
respondeat non habenti, succensemus potius, quam illum mulum vitio
Maronis putamus. Jam si ad defensionem suam peccatum tanti auctoris
asserere voluerit, vix apud eum discipuli, vel datis mercedibus,
remanebunt. Quantum erat ut similem benevolentiam praeberemus eis,
per quos locutum esse Spiritum sanctum tam diuturna vetustate firmatum
est? Sed scilicet intelligentissimi adolescentes, et miri rationum
exploratores, non evolutis saltem illis Litteris, non quaesitis
magistris, non aliquantum nostra tarditate accusata, non denique vel
mediocri corde concesso eis qui ejusmodi Litteras per totum orbem tam
longo tempore legi, custodiri, tractarique voluerunt; nihil apud
illos credendum putavimus, eorum qui istis inimici infestique sunt voce
commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis inaudita millia
fabularum credere et colere cogeremur.
|
|
